Arnon Grunberg – Amuse Gueule

Na het lezen van zijn recentste verhalenbundel Het aanwezige been kreeg ik van L. een eerdere verhalenbundel van Arnon Grunberg aangereikt. Amuse Gueule is uit 2001 en bevat zijn vroege verhalen, uit de periode 1991-1997. De verhalen schreef hij voor kranten en tijdschriften en een aantal ervan verschenen als losse uitgave, waar tegenwoordig op de website boekwinkeltjes flinke bedragen voor worden gevraagd. De stijl in alle verhalen is herkenbaar Grunbergiaans, maar de vroegste verhalen zijn soms wat flauw. Halverwege legde ik het boek een week opzij, de tweede helft beviel daarna een stuk beter.

Alex van Warmerdam – De hand van een vreemde

Alex van Warmerdam is vooral bekend als filmmaker. Ik heb al zijn tien films gezien en vind ze allemaal goed. Hij is daarnaast acteur, toneelschrijver, schilder, componist, vormgever en wat al niet. Zijn twee dichtbundels zijn prachtig, maar als prozaschrijver kende ik hem nog niet. De korte roman De hand van een vreemde is Warmerdams prozadebuut uit 1987. Net als in zijn films is het verhaal wat ongrijpbaar en licht absurd en zijn de personages vreemd. De verteller is een schilder die zich op een eiland heeft teruggetrokken om een meesterwerk te maken; wat uiteraard mislukt.

Mensje van Keulen – Omgeslagen dagen

Vroeger heb ik heel wat boeken van Mensje van Keulen gelezen, maar ik was haar wat uit het oog verloren. Ik las haar weer toen Alle dagen laat. Dagboek 1976 verscheen waarin zij schrijft over Robert Loesberg. Begin jaren zeventig leerde zij hem bij Propria Cures kennen. Op 4 mei 1976 kwam de vriendin van Loesberg om bij de treinramp in Schiedam. Omgeslagen dagen is het vierde deel van haar dagboeken en beslaat de periode 1983-1987. Van Keulen is gescheiden en woont samen met haar zoontje Aldo.

Nescio – Zingen in het donker

In 2021 verscheen de dikke biografie van Nescio. Biografe Lieneke Frerichs maakte hiervoor onder meer gebruik van de brieven die J.H.F. Grönloh in de oorlog schreef. Ze kreeg geregeld van lezers de vraag of deze brieven uitgegeven konden worden. Dit gebeurde dit jaar in het mooi verzorgde Zingen in het donker. Nescio schreef vanaf augustus 1944 naar zijn kinderen in Groningen. Het zijn berichten over wat hem en zijn vrouw dagelijks bezighield; dat was vooral de vraag hoe aan eten te komen.

H.M. van den Brink – Over het water

 

Deze korte roman (of novelle) uit 1998 heb ik helemaal gemist. De uitgave die ik las is uit 2010, een dertiende druk. Dat zegt al iets over het succes. Over het water heeft diverse prijzen gewonnen en is inmiddels in veertien talen vertaald. Het lijkt mij ook een boek dat veel door leerlingen wordt gelezen: niet al te dik en een begrijpelijk, goed geschreven verhaal waar elementen inzitten die het voldoende diepgang geven. Het verhaal speelt eind jaren dertig in Amsterdam en de hoofdpersoon is een jongen die een groot talent voor roeien heeft.

 

Frans Stuger – Een lichaam in de lente

Het was lang geleden dat ik iets van Frans Stüger las. Hij debuteerde in 1975 met de korte roman De gedachte, In de jaren tachtig verschenen er nog drie romans, waarvan ik vooral Desillusies sterk vond. Daarna ben ik hem uit het oog verloren. Een lichaam in de lente is uit 1997 en is één deel van een vierluik met telkens de naam van een seizoen in de titel. Hoofdpersoon is in alle delen Hugo Zandman, een eenzame vrijgezel die hunkert naar liefde. 

Jana Beranova – Nu delen we een geheim

Jana Beranová is natuurlijk bekend als dichter en vertaler van het werk van onder anderen Milan Kundera. Zij heeft ook proza geschreven. In 1992 verscheen Nu delen we een geheim, een verhalenbundel die als ondertitel fragmenten kreeg. Gezien de samenhang tussen deze verhalen, die zijn gebaseerd op haar eigen geschiedenis, kun je het boek ook als roman lezen.

Louis Couperus – Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan

Een eeuwigheid geleden las ik deze Nederlandse klassieker. Ik herlas het in de hertaling uit 2019 van Michelle van Dijk. De spanning en de zwaarmoedige sfeer van het boek kon ik mij nog goed herinneren. Ook stond mij bij dat bijna alle personages in het boek hoogbejaard waren. Ik ben nu zelf 35 jaar ouder, maar nog steeds zijn de meeste karakters in het boek ouder dan ik. 

Elisabeth Lockhorn - Andreas Burnier, metselaar van de wereld

Na het lezen van de eerste twee romans van Andres Burnier (1931-2002) en het optreden van Elisabeth Lockhorn in onze talkshow De Kronieken werd het de hoogste tijd haar biografie te lezen. Ronnie Dessaur, zoals zij echt heette, was een persoon met vele gezichten. Maar wat is echt? Andreas Burnier was even echt als haar andere persoonlijkheden. Lockhorn is erin geslaagd deze te ontrafelen en met haar zeer heldere schrijfstijl levensecht te presenteren. Juist niet de nadruk leggen op één identiteit en het zo weinig mogelijk oordelen maken dit een geslaagde biografie.

 

Rascha Peper – Russisch blauw

Dit jaar op 15 maart is het tien jaar geleden dat Rascha Peper stierf. Rond het jaar 2000 maakte ik voor het eerst kennis met haar werk. De roman Russisch Blauw uit 1995 was het eerste boek dat ik van haar las en ik was meteen verkocht. Ik las direct alles wat zij eerder had geschreven en bleef haar volgen en lezen. Rascha Peper schreef over universeel menselijke thema’s - ambitie, jaloezie, overwinnen van de dood - in vaak een historische context. Zij wist een fantasierijke vertelkunst te koppelen aan rationele, soms wetenschappelijk, verhandelingen, die uitstekend binnen de verhalen passen. Haar hoofdpersonen worden door een specifieke passie, of zeg maar gerust obsessie, gedreven. Peper dreigt nu vergeten te worden. Haar werk is denk ik niet actueel of urgent genoeg. Dat was het overigens nooit. 

Andreas Burnier – Het jongensuur

Meteen na het lezen van het debuut Een tevreden lach las ik van Andreas Burnier dit boek uit 1969. Van Het jongensuur wordt gezegd dat het haar meest autobiografische roman is. Het verhaal speelt in de Tweede Wereldoorlog waarin Simone een joods meisje is en moet onderduiken op verschillende adressen. 

Andreas Burnier – Een tevreden lach

 

Andreas Burnier (1931-2002) was als feministe in de jaren zestig een voorloper en inspiratiebron voor velen. Ze was een aantal jaren getrouwd met een man en kreeg kinderen, maar voelde zich van jongs af aan meer aangetrokken tot vrouwen. Belangrijker was misschien nog dat zij zich een man voelde in een vrouwenlichaam. Zij had joodse wortels en zei eens: "Het is altijd een voorrecht te worden geboren in een onderdrukte groep.” Deze persoonlijke thema’s vormen een belangrijk deel van haar werk. Naast schrijfster van romans, verhalen en essays was Burnier hoogleraar criminologie.

 

Gerard Reve – De Avonden

Dit jaar is het 75 jaar geleden dat deze klassieker uitkwam. Voor deze gelegenheid is er een herdruk beschikbaar voor € 7,50. Deze uitgave heeft het prachtige blauwe omslag dat eerder de Engelstalige editie sierde. De Avonden is een winterverhaal en bestaat uit tien hoofdstukken, waarin je de laatste tien dagen van het jaar 1946 volgt uit het leven van de 23-jarige Frits van Egters. 

 

Remco Campert – Zachtjes neerkomen

Na het overlijden van Remco Campert ging ik in mijn boekenkast op zoek naar zijn werk. Er was een tijd - zo halverwege de jaren tachtig toen hij Somberman’s actie als Boekenweekgeschenk schreef - dat ik zijn korte verhalen en romans las en herlas, zoals Wie doet de koningin, Een ellendige nietsnut, Tjeempie! en De Harm & Miepje Kurk story. Mijn jongere broer nam de stukjes op die Campert wekelijks voorlas voor de radio. We draaiden ze vaak af en kenden de meeste uit ons hoofd. Later ben ik zijn poëzie gaan lezen en meer en meer gaan waarderen. 

Ida Simons – Als water in de woestijn

Ida Simons (1911-1960) oogstte vlak voor haar dood veel succes met de roman Een dwaze maagd. Het boek - haar enige roman – raakte in de decennia erna in vergetelheid, totdat uitgeverij Cossee het in 2014 opnieuw uitgaf. Wederom werd het een bestseller, volkomen terecht want het is een schitterende roman. Een jaar na haar dood verscheen Als water in de woestijn. Het werk is fragmentarisch. Het zijn verhalen die een roman hadden moeten vormen, aangevuld met andere verhalen uit haar nalatenschap. In 2015 bracht Cossee dit werk opnieuw uit, inclusief het voorwoord van Pierre H. Dubois en een nieuw nawoord van Annelies Verbeke.

Jan Siebelink – Nachtschade

Ik heb veel boeken gelezen van Jan Siebelink. Deze verhalenbundel, zijn debuut uit 1975, was aan mij voorbij gegaan. Het zijn wonderlijke verhalen, waarin een aantal onderwerpen uit de latere romans van Siebelink is terug te vinden, maar waar ook een geheel eigen sfeer van uitgaat. De vijf verhalen spelen rond de plekken waar Siebelink opgroeide, de Veluwezoom. De hoofdpersoon is in een aantal verhalen een jongeman. Ziekte, verval en de dood zijn overheersende thema’s. 

Hans Warren – Geheim dagboek 1942-1944

De geheime dagboeken van Hans Warren verschenen tussen 1981 en 2002. De drieëntwintig delen beslaan de periode 1930-2001. Het deel over de oudste periode 1939-1940 werd pas in 1992 uitgegeven. Geheim dagboek 1942-1944 is dus het eerst gepubliceerde deel in de reeks, maar gaat dus niet over de oudste periode. De dagboeken waren in de jaren tachtig bijzonder populair. De eerste delen verkochten erg goed. Het dagboek uit 1942-1944 is mijn eerste kennismaking met dit monument uit de Nederlandse literatuur.

Jacques Hamelink – Het plantaardig bewind

Van de lessen literatuur op de Middelbare school heb ik weinig opgestoken. Na een half jaar Karel ende Elegast was het lezen ons geheel afgeleerd. Voortaan vertrouwden we op uittreksels. Bovendien had ik een leraar die zich telkens weer verbaasde dat wij ons zo weinig opstandig gedroegen. De ramen van de school werden niet eens ieder weekend ingegooid. Hij bracht sommigen van ons op ideeën, maar lezen leerden we niet van hem. Eén verhaal, dat we ooit in de klas mochten lezen, is mij wel bijgebleven, over een bijzondere jongen die als enige de weg weet in het moeras en op mysterieuze wijze aan zijn einde komt. 

F. Bordewijk – Verbrande erven

De novelle ‘Verbrande Erven’ verscheen clandestien in 1944. De oplage was beperkt tot 525 exemplaren en het boekje verscheen met de fictieve auteursnaam Emile Mandeau op het omslag. Na de oorlog is het verhaal uitgebracht in de verhalenbundel ‘Bij gaslicht’. Later verscheen het in het verzameld werk van Bordewijk.

De Schiedamse jaren. Herinneringen aan Gerard Reve

Vanaf 27 oktober besteedt Bibliotheek Schiedam een week lang aandacht aan Gerard Reve. De hommage heeft als titel De Reve Revue. Er is een talkshow, een literaire wandeling, een filmavond, een tentoonstelling en meer. Speciaal hiervoor wordt dit boek met herinneringen van stadsbewoners uitgebracht. Gerard Reve was vanaf half jaren zeventig tot 1993 geregeld in Schiedam. Officieel woonde hij in deze tijd het Franse dorpje Le Poët-Laval, maar vaak was hij bij Joop Schafthuizen, die eerst in het Proveniershuis woonde, later in de De Savornin Lohmanlaan en vanaf 1984 op de Nassaulaan 36.