Er zijn plekken in de wereld die fascineren ook al ben je er nooit geweest, of misschien wel omdat je er nooit bent geweest. De namen zijn bekend uit (strip)boeken of liedjes en de klank alleen is al magisch: Timboektoe, Bagdad, Omsk, Ulaanbataar, Zanzibar, Zaragoza. In de laatste stad ben ik overigens wel geweest, in 2008 toen daar de wereldtentoonstelling plaatsvond. Alexandrië heeft eenzelfde magische aantrekkingskracht. Ik heb inmiddels verschillende romans gelezen die in deze stad spelen, maar het boek van Islam Issa geeft een prachtig en uitgebreid overzicht van 2.300 jaar geschiedenis van de stad en van de omgeving die zich uitstrekt over het hele middellandse zeegebied en de Arabische wereld. Eeuwenlang was Alexandrië de schakel tussen drie continenten en lange tijd was het de grootste stad ter wereld.
In 1961 verscheen Memoir van een antiheld, een microroman zoals de Poolse auteur Kornel Filipowicz (1913-1990) dit werk noemde. Hij schreef een aantal romans, maar stond vooral bekend als schrijver van korte verhalen. De microroman is een tussenvorm: hij heeft alle kenmerken van een roman, maar de elementen in het verhaal zijn sterk gecondenseerd, zoals vertaler Karol Lesman in het uitstekende nawoord uitlegt.
Vestdijk schreef Bericht uit het hiernamaals, zijn negenendertigste roman, in november en in maart/juni 1963. Het komt niet vaak voor dat hij het schrijven aan een roman een paar maanden onderbreekt, maar ik kan mij dat bij dit boek wel voorstellen. Het is een afwijkend werk dat meer een gedachtenexperiment is dan een roman. Het verhaal speelt in het hiernamaals waar bioloog dr. Hildervoort door middel van telepathie contact probeert te leggen met levende zielen op aarde.
Małgorzata Lebda is een Poolse dichter, fotograaf en wetenschapper. Zij schreef een proefschrift over de taal van het beeld en de rol van poëtica bij de interpretatie van fotografie. Łakome is haar debuutroman uit 2023, waarvan in 2026 de Nederlandse vertaling van Charlotte Pothuizen verscheen. De roman speelt in het dorpje Maj, waar twee vrouwen intrekken bij de zieke grootmoeder Róza. De taal van Lebda is poëtisch, maar niet abstract. Ze beschrijft de microkosmos van het huis en het dorp aan de hand van concrete gebeurtenissen en herinneringen. In het verhaal wemelt het van de dieren.
Anne Achmatova (1889 – 1966) is een van de grootste Russische dichters van de twintigste eeuw. Al haar poëziebundels zijn in Nederlandse vertaling beschikbaar in diverse uitvoeringen. Bij Van Oorschot verscheen in 2007 een tweetalige editie van haar werken, vertaling Margriet Berg en Marja Wiebes: een prachtig uitgegeven boek waar op de website boekwinkeltjes.nl een flinke prijs voor wordt gevraagd. Deze vertalingen doen soms wat stug aan, ze zijn niet altijd even soepel. Mijn Russisch is niet goed genoeg om de vertalingen echt te kunnen beoordelen, maar ik heb het voornemen ze eens te vergelijken met die van Hans Boland. In De echte twintigste eeuw is autobiografisch werk van Achmatova samengebracht.
