Eva Meijer - Een woord voor

Met de roman Een woord voor heeft Eva Meijer weer een bijzonder boek geschreven. Het onderwerp is het verdwijnen van taal. In het verhaal is dit is geen langdurig proces, maar plotseling verdwijnen er woorden uit de Nederlandse taal. Eerst valt het alleen een paar mensen op die de woorden ‘achteloos’, ‘archaïsch’ of ‘ekster’ wel eens gebruiken en opeens niet meer op de namen van deze woorden kunnen komen, maar wanneer het woord ‘geel’ verdwijnt geeft dit al meer ophef in de samenleving. Meijer heeft vanuit dit merkwaardige gegeven een roman geschreven waar tal van maatschappelijk-politieke ontwikkelingen aan op te hangen zijn. Het boek is actueel, maar roept ook universele filosofische vragen op.

Thomas Pynchon – Shadow ticket

De Amerikaanse schrijver Thomas Pynchon, geboren 1937, wordt ieder jaar genoemd als kandidaat voor de Nobelprijs. Hij publiceerde vanaf 1963 negen romans, waarvan Shadow Ticket uit 2025 de recentste is. Zijn werk is uniek, het wordt postmodern genoemd. Zijn boeken hebben een overvloed aan personages en verhaallijnen, die alle kanten opgaan. De verhalen geven een beeld van een periode uit de Amerikaanse geschiedenis, maar historische romans kun je ze niet noemen. Pynchon heeft een voorliefde voor techniek, in Shadow Ticket komen bijvoorbeeld een zeppelin, een duikboot en heel wat motoren voorbij. Personages houden soms semiwetenschappelijke verhandelingen, maar Pynchon gebruikt ook slang, neemt liedjes in de tekst op en hij heeft een voorliefde voor taalgrappen, die soms wat flauw zijn.

Thomas Heerma van Voss – Condities

Thomas Heerma van Voss heeft de ziekte van Crohn, een chronische darmziekte. In Condities schrijft hij over een schrijver met de ziekte van Crohn die een boek schrijft over iemand met de ziekte van Crohn. Hoofdpersoon is Vincent Pek. Hij heeft twee verhalenbundels op zijn naam staan en werkt aan een derde bundel. Het wil niet vlotten en om geld te verdienen schrijft hij teksten in opdracht. Zijn vriendin Femke is bezig met haar promotieonderzoek en trekt onvoorzien bij hem in. Als Vincents redacteur kritisch is op zijn nieuwe werk en hem aanraadt meer autobiografisch over zijn ziekte te schrijven pakt hij dit op en komt zijn leven in een stroomversnelling.

Stefan Zweig – De wereld van gisteren

De wereld van gisteren is een van die beroemde boeken die al jaren in de kast staan om ooit nog eens gelezen te worden. Onlangs kwam het er dan eindelijk van: het is volkomen terecht een klassieker. Stefan Zweig (1881-1942) was weliswaar geboren in Wenen, dat in 1881 de hoofdstad was van de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije, maar was vooral een Europese schrijver. Hij woonde onder meer in Berlijn, Parijs en Londen, reisde de hele wereld rond en had overal intellectuele vrienden. In deze herinneringen die hij vlak voor zijn dood schreef en die in 1944 postuum werden uitgegeven, geeft hij een indringend beeld van Europa in de jaren 1900-1940.

Carolijn Visser - Broers

Carolijn Visser is vooral bekend als schrijfster van reisverhalen. Broers is een familiegeschiedenis, waarin haar vader en zijn twee broers centraal staan. Die broers zijn beeldhouwer Carel Visser en meubelmaker Martin Visser. Het boek begint bij een cruciale geschiedenis uit de Tweede Wereldoorlog. Twee broers waren opgepakt voor de Arbeitseinsatz, maar wisten uit de trein naar Duitsland te ontsnappen.

Alex van Warmerdam – De hand van een vreemde

Alex van Warmerdam is vooral bekend als filmmaker. Ik heb al zijn tien films gezien en vind ze allemaal goed. Hij is daarnaast acteur, toneelschrijver, schilder, componist, vormgever en wat al niet. Zijn twee dichtbundels zijn prachtig, maar als prozaschrijver kende ik hem nog niet. De korte roman De hand van een vreemde is Warmerdams prozadebuut uit 1987. Net als in zijn films is het verhaal wat ongrijpbaar en licht absurd en zijn de personages vreemd. De verteller is een schilder die zich op een eiland heeft teruggetrokken om een meesterwerk te maken; wat uiteraard mislukt.

Bob McGlincy – Expositions & World’s Fairs. In the beginning

Er verschijnen geregeld degelijke Amerikaanse studies over wereldtentoonstellingen: over één specifieke tentoonstelling, over een bijzonder (rand)verschijnsel of met een nieuwe invalshoek. Daarnaast komen er om de havenklap overzichtswerken uit die voor mij weinig nieuws bevatten. Dit boek kon ik niet goed plaatsen, maar het was een online koopje, dus schafte ik het aan. McGlincy concentreert zich op de eerste tentoonstelling, die plaatsvond in Londen in 1851 en waar hij vol enthousiasme over schrijft. Het boek is verder een beetje mager en de vele lovende recensie die hij erin heeft opgenomen doen belachelijk aan.

Sprekken

Sprekken is Achterhoeks voor het vertellen van sterke verhalen. En dat is wat Bennie Jolink doet in deze biografie, die is opgetekend door Gerard Menting. De verhalen mogen sterk zijn, na ieder verhaal dient wel vermeld te worden dat het allemaal ‘woargebeurd’ is. Het is geen zogenaamde kritische biografie geworden, maar Jolink heeft voldoende relativeringsvermogen en zelfkennis om ook te vertellen over zaken die hij minder goed heeft aangepakt en achteraf spijt van heeft gehad. De stijl van het boek is vlot, je hoort hem bijna praten als je boek leest. 

Simon Vestdijk – Ierse nachten

Vestdijk schreef Ierse nachten in 1942, maar het boek kwam pas in 1946 uit. Wel verscheen er in 1944 een Duitse vertaling van de roman; eerder waren Het vijfde zegel, Rumeiland en Aktaion onder de sterren in het Duits uitgebracht. Wim Hazeu schrijft in zijn Vestdijkbiografie dat Vestdijk niet meer mocht publiceren omdat hij zich niet had ingeschreven bij de Kultuurkamer, maar dat nam niet weg dat deze Duitse vertalingen wel konden verschijnen. Vestdijk werd in mei 1942 gevangengezet; hij verbleef in kamp Sint-Michielsgestel en in het Oranjehotel in Scheveningen. Hij kwam vrij door zich alsnog aan te melden bij de Kultuurkamer, wat toch niet leidde tot publicatie van Ierse nachten.

Mathijs Deen – De visser

De visser is het vijfde en laatste deel van de reeks Waddenthrillers van Mathijs Deen; zoals van hem gewend zit het verhaal met hoofdpersoon rechercheur Liewe Cupido weer goed in elkaar. Deze keer ontrafelt hij een persoonlijk mysterie dat ook in de vorige delen een rol speelde. Zijn vader, die visser was, is in 1984 tijdens een storm op zee verdronken. Hij sprong een bemanningslid achterna, die gered werd, maar zelf haalde hij het niet. Zijn lijk is nooit teruggevonden. Liewe heeft deze lezing nooit helemaal gelooft en nu zijn moeder is overleden komt deze geschiedenis dichtbij; bovendien vindt hij papieren die een deel van het verhaal ontkrachten.

Willem Brakman en Simon Vestdijk – Gaven, giften en vergiften

Willem Brakman stuurt in 1961 zijn debuutroman Een winterreis naar Vestdijk, die enthousiast reageert en het boek werkelijk voortreffelijk vindt. Brakman woont dan in Enschede waar hij bedrijfsarts is: ‘Een baan in de luwte, waardoor hij meer tijd en vrijheid heeft om te schrijven’, zoals Nico Keuning schrijft in het voorwoord bij deze door hem samengestelde briefwisseling. Vestdijk komt in deze eerste brief na het compliment meteen ter zake en vraagt Brakman om tranquillizers. Dit gebedel om middelen om zijn depressies in toom te houden is een constante in de brieven die lopen tot augustus 1969, anderhalf jaar voor zijn dood.

Simon Vestdijk - Meneer Visser’s hellevaart

Het is lang geleden dat ik Meneer Visser’s hellevaart las. Bij herlezing kon ik mij het verhaal niet precies herinneren, maar wel de ziekelijke sfeer die de hoofdpersoon uitstraalt. Hij is er voortdurend op uit is zijn medemensen in het stadje Lahringen te treiteren. Vestdijk schreef de roman in 1934, tussen januari en april, maar het boek verscheen in 1936, dus na Terug tot Ina Damman en Else Böhler. Het verhaal speelt zich af op één dag. De schrijver zit in het hoofd van Meneer Visser, waar continu boosaardige gedachten rondgaan, maar stapt ook zo over op andere personages die het beeld van de hoofdpersoon niet gunstiger maken. Aan het eind van de dag komt de lezer terecht in een hallucinerende droom.