Peter Terrin – Nog lang geen winter

Er is iets in het werk van Peter Terrin dat ik aantrekkelijk vind en tegelijkertijd irritant. Hij kan heel precies formuleren, een karakter opbouwen en een verhaal spanning geven. Door de feitelijke beschrijvingen heen voel je nu en dan een groot drama. Dat is zijn sterkte: iets suggereren of een unheimisch gevoel oproepen door de letterlijke omschrijvingen heen. Het geeft zijn werk een mysterieuze kracht. De keerzijde is dat het te lang een mysterie blijft. Je verwacht een ontknoping of een verdere ontwikkeling van een karakter, maar dat blijft uit. Nu hoeft dat geen bezwaar te zijn, maar ook in zijn recentste boek is de anticlimax iets te groot. Het verhaal loopt niet af, maar gaat als een nachtkaars uit.

Human Zoos, science and spectacle in the age of colonial empires

 

In het boek Human Zoos komen twee onderwerpen samen waar ik al een jarenlange belangstelling voor heb: wereldtentoonstellingen en wat men vroeger freaks en tegenwoordig wondermensen noemt. De focus van de forse bundel wetenschappelijke artikelen is het tentoonstellen van mensen, met name uit de voormalige koloniën. Het tijdvak loopt van begin negentiende eeuw tot aan de Tweede Wereldoorlog. De onderwerpen zijn heel divers: over de stand van de biologische kennis, ideeën over rassen, het ontstaan van dierentuinen, circussen en massa-amusement, over etnografische musea, Coney Island, de eerste Olympische Spelen en showmannen als P.T. Barnum, Buffalo Bill en The Great Farini. Er staan ook stukken in die specifiek gaan over één tentoonstelling of over het tentoonstellen van mensen in één land: Frankrijk, België en Italië, maar ook Japan. De bundel met maar liefst 31 artikelen is uit 2008 en is een uitgebreide versie van een eerdere publicatie uit 2002.

Els van Teeffelen – Vorstverlet. Kort Rotterdams

 

De Rotterdamse Els van Teeffelen is beeldend kunstenaar en schrijver/dichter. Zij is geboren in het laatste oorlogsjaar en woonde als kind in de Insulindestraat in Rotterdam-Noord. In Vorstverlet. Kort Rotterdams heeft zij in korte schetsen haar jeugdherinneringen opgetekend. In dezelfde buurt is Nelleke Noordervliet opgegroeid. Zij is van dezelfde leeftijd en schrijft op de achterflap dat het bijna griezelig is hoeverre de herinneringen van Els overeenkomen met haar eigen herinneringen: ”Elk stukje is een blinkend detail uit de overzichtelijke wereld van het kind.”

Julie Cafmeyer – De collectieve inzinking van de familie Hofmeyer

 

De Vlaamse Julie Cafmeyer is theatermaker en schrijver. De collectieve inzinking van de familie Hofmeyer uit 2024 is haar debuut. Het boek heeft een bijzondere vormgeving en is opgebouwd uit korte paragrafen. De hoofdpersoon is een vrouw van vijfendertig die zich wil onttrekken aan de autoriteit van haar vader. Hij stippelt haar toekomst uit, wil haar helpen met het kopen van een huis - investeren in vastgoed, zoals hij het noemt - en hij stelt voor haar eicellen in te vriezen: nu heeft ze nog geen man, maar dan is voor de toekomst het nageslacht verzekerd. Het tragische verhaal heeft vaart en zit vol humor. 

 

Tove Ditlevsen – Kwaad geluk

 

Kwaad geluk is een verhalenbundel uit 1963. Ditlevsen publiceerde deze een paar jaar voordat haar autobiografische trilogie verscheen. In het autobiografische titelverhaal beschrijft zij haar leven als tiener en jongvolwassene. In Jeugd, het tweede deel van haar trilogie wordt dit uitgebreider beschreven. De andere verhalen uit de bundel zijn minder autobiografisch, maar zij ademen wel helemaal de sfeer die je in al haar boeken, ook de autobiografische, terugleest. In 2023 verscheen de Nederlandse vertaling van Kwaad geluk, door de vaste vertaler van haar werk, Lammie Post-Oostenbrink.

 

Mariken Heitman – De mierenkaravaan

Mariken Heitman debuteerde in 2019 met De wateraap, in 2021 volgde Wormmaan, waarvoor zij de Libris Literatuurprijs ontving. Het vorig jaar verschenen De mierenkaravaan is haar derde boek. In al haar werk speelt natuur en landbouw een rol. Heitman studeerde biologie. Het verhaal van De mierenkaravaan speelt grotendeels op een biologische groentetuin. Kiek heeft hier de leiding over en werkt samen met een aantal vrijwilligers en stagiaires. Ze is al enige tijd erg moe en na een onderzoek krijgt zij de diagnose MS. Ze zal op termijn moeten stoppen met de tuin, maar dit staat voor haar gelijk aan sterven.

Simon Vestdijk – De filmheld en het gidsmeisje

 

Simon Vestdijk stond bekend om zijn hoge productiviteit. In de uitgave van de Verzamelde romans staat bij ieder deel achterin informatie over de drukgeschiedenis. Er staat ook altijd bij wanneer Vestdijk het boek precies heeft geschreven. Geregeld lees je dan dat hij in een periode van twee maanden een roman schreef. Bij De filmheld en het gidsmeisje staat vermeld: “geschreven 1e en 2e Kerstdag 1966”, de roman telt 173 pagina’s! De filmheld en het gidsmeisje is in de telling van de Verzamelde romans nummer 47. Het is een heerlijk boek, de hoofdpersoon is verknipt en het verhaal is bizar. Het deed mij denken aan twee romans uit dezelfde periode: Juffrouw Lot en De huisbewaarder. 

Safae el Khannoussi – Oroppa

 

Oroppa stond hoog in de eindejaarslijstjes van 2024. De debuutroman werd omschreven als fenomenaal, duizelingwekkend en hallucinerend. De tomeloze energie en de onorthodoxe verhaalopbouw werden luid geprezen. Een recensent noemde het boek een post-postmodern meesterstuk. Dit zijn eigenlijk al te veel woorden om de roman onbevooroordeeld te kunnen lezen. Ik begon er tijdens de Kerst aan en las het boek in een paar dagen uit. Het was een mooie leeservaring, maar de superlatieven die worden gebruikt om de roman te omschrijven vind ik wat overdreven. Het vierde deel, ongeveer de laatste honderd pagina’s, las ik met steeds minder aandacht.

Thomas Heerma van Voss – Het Baltisch station

 

Van Oorschot heeft de reeks Terloops, boekjes waarin bekende auteurs over een wandeling schrijven of over het fenomeen wandelen. Ambo Anthos heeft sinds vorig jaar een reeks over treinreizen, Spoorslag. Ik ontdekte deze serie pas dit jaar. Het Baltisch station is al het zevende deeltje. Thomas Heerma van Voss schrijft over zijn treinreis naar het Tallinn in Estland. Hij verbleef er ooit een maand met zijn ex-vriendin L. Een kennis uit Tallinn verklaarde hem voor gek om met de trein te gaan, maar had hem wel haar huis aangeboden om te verblijven. Onderweg liet zij echter weten dat zij zich in de datum had vergist, haar huis was al verhuurd. Thomas reist desondanks naar zijn eindbestemming, zonder te weten waarom hij dit precies wil.

Siebe Thissen – Leve Rotterdam

De Rotterdamse Siebe Thissen is historicus en filosoof. Eerder las ik zijn prachtige boek De jongen die van De Hef dook, over Lou Vlasblom, die op 14 januari 1933 vanaf een hoogte van 67 meter van de Hef dook. Onlangs verscheen bij de jonge Rotterdamse uitgeverij Studio Rashkov Leve Rotterdam, De tragische geschiedenis van Jacob de Vletter. Net als in De jongen die van De Hef dook is zijn verhaal over het ‘De Vletter oproer’ niet alleen een feitelijk verslag van wat er gebeurde in 1868, maar probeert hij deze relatief kleine geschiedenis te duiden en beschrijft hij de verhalen eromheen, de mythevorming. In beide boeken heeft Thissen soms de neiging de context te veel op de voorgrond te zetten.

Daniil Charms – De dappere egel

Daniil Charms (1905 -1942) werd geboren in Petersburg en is een van de bekendste Russische absurdisten. Zoals zovele schrijvers van zijn generatie kreeg hij te maken met de Stalin-terreur. Zijn werk paste niet binnen de communistische kunstopvatting en in 1931 werd hij veroordeeld en verbannen naar Koersk. Een paar jaar later mocht hij terugkeren en begon hij met het schrijven van ongevaarlijke kinderverhalen. In 1941 werd hij tijdens het beleg van Petersburg opnieuw gearresteerd. Hij stierf een jaar later in gevangenschap. 

 

Leonieke Baerwaldt – Dagen als vreemde symptomen

 

Het dit jaar verschenen Dagen als vreemde symptomen is het tweede boek van Leonieke Baerwaldt. Zij studeerde filosofie en literatuurwetenschappen. Het is een mooi vormgegeven werk dat alom werd gewaardeerd en hoog eindigde in een aantal eindejaarslijstjes. Het verhaal kun je samenvatten als de worsteling van een vrouw met haar meervoudig gehandicapte kind. Maar de kracht van het werk zit hem vooral in de vorm: korte hoofdstukken met veel filosofische uitspraken; zij gebruikt verschillende perspectieven en ook het vervagen van de grens tussen droom en werkelijkheid is erg sterk.