vrijdag 27 september 2013

Adam Zamoyski – De slag om Warschau


Zamyski heeft een kort en krachtig boek geschreven over deze vergeten oorlog tussen Polen en Sovjet-Rusland in 1920. Europa had net een oorlog achter de rug. De Poolse staat stond na meer dan 100 jaar weer op de kaart onder leiding van Jozef Pilsudski. In Rusland vochten de witten en de roden drie jaar na de revolutie nog altijd een felle strijd uit.


Lenin was uiteraard tegen de nieuwe Poolse staat. Hij beschouwde een groot deel van het grondgebied als Russisch. Bovendien wilde hij de revolutie naar het Westen brengen, met name naar Duitsland, waar de onvrede en de communistische beweging groot waren.

Maar eerst moest Polen weggevaagd worden. Het Russische leger was veel groter en had meer ervaring vanwege de burgeroorlog. Polen was een jonge staat met een kleiner leger en slecht materiaal.
De oorlogsdreiging was voor Pilsudski zonneklaar, de Russische legers stonden gereed in de Oekraïne. Onder het motto ‘we zijn te zwak om ons te verdedigen’ zag Pilsudski de aanval als zijn enige kans. Hij overviel de Russen en veroverde Kiev. Dit werd hem in de rest van Europa niet in dank afgenomen.

In de loop van 1920 kwamen de Russen onder leiding van Toechatsjevski met een overmacht terug. Voor de aanval werd aan alle Sovjetsoldaten een verklaring voorgelezen waarin werd betoogd dat de revolutie in het Westen ligt. Maar eerst moest de Poolse staat worden opgerold: “In het bloed van het verslagen Poolse leger verdrinken we de misdadige regering van Pilsudski”.

Stalin rekende op een snelle val van Warschau en bracht zijn legers al naar het Zuiden met als doel Praag, Wenen en Boedapest aan te vallen. Zelfs de val van Rome stond ingeboekt. Tot aan Warschau rukten de Russen op. Warschau dreigde te vallen en de maagd Maria werd alom aangeroepen. Pilsudski meed Warschau en bereidde de confrontatie voor.

Zowel Pilsudski als Toechatsjevski maakten geen goede inschatting van de plannen van de tegenstander. Zelfs toen de Russen iemand gevangen namen met alle Poolse plannen op zak werd dit gezien als een afleidingsmanoeuvre. Ondanks deze misrekeningen en de chaos die eruit voortvloeide, wisten de Polen op het nippertje Warschau te redden en de Russen te verslaan. Later werd dit het wonder aan de Wisla genoemd. Het scheelde niet veel of Polen was in handen van de Sovjets gevallen, waarna de weg naar het Westen open lag.

Het boek van Zamoyski is goed leesbaar, maar hij beschrijft alle troepenbewegingen en veldslagen iets te uitgebreid naar mijn smaak. Elke generaal noemt hij bij naam, elke manoeuvre komt aan bod. Het is iets te veel. Maar hij neemt ook de psychologische factoren mee en beschrijft de uitputting bij de soldaten: iedereen had diarree, er was weinig te eten en velen liepen blootsvoets. De puinhoop in het land was enorm en van beide zijden werden de nodige wreedheden begaan. De strijd werd keihard gevoerd, gevangenen werden bij voorkeur doodgemarteld, de bevolking werd uitgeperst en met name joden werden schaamteloos afgeslacht.

Zamoyski weet het soms beeldend te vertellen. Op een gegeven moment liep de situatie aan Poolse zijde zo uit de hand, dat er machinegeweren werden opgesteld om op de terugtrekkende troepen te schieten:”…ooggetuigen merkten een plotselinge verandering in de stemming op en zelfs een vernieuwd zelfvertrouwen…”

Deze slag om Warschau lijkt in vergelijking met wat komen zou tijdens de Tweede Wereldoorlog klein bier. Toch speelde het een belangrijke rol in de Sovjetpolitiek. De gerichtheid op het Westen, met name Duitsland verdween. Er valt slechts te gissen wat er zou zijn gebeurd als de Russen tot aan Berlijn zouden zijn gekomen.

De Russen waren de nederlaag bij Warschau niet vergeten. De wraak van Stalin was groot. De meeste hoofdrolspelers uit deze slag werden later vermoord. Ook veel Russische generaals waren inmiddels omgebracht bij de zuiveringsacties. Stalin zag in dat de Polen niet tot het communisme te brengen waren, hij koos na de inval in 1939 voor uitroeiing.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten