Anton de Goede – Een gat in het hoofd

Het was voor Anton de Goede geen makkelijke opgave om een biografie over Heere Heeresma (1932-2011) af te leveren. De schrijver stond erom bekend dat hij zijn privéleven zoveel mogelijk afschermde. Hij hield van het vertellen van sterke verhalen en strooide zijn lezers zand in de ogen door de achterflappen van zijn boeken op te sieren met prachtige biografische gegevens die weinig met zijn werkelijke leven te maken hadden. Er zijn maar weinig familieleden en vrienden in leven die Heeresma van dichtbij hebben meegemaakt en die hem echt kende. Met zijn dochter had hij geen contact en zijn zoon weigerde mee te werken. De Goede is ondanks dit alles wel de enige juiste persoon die deze biografie had kunnen schrijven. Hij ging goed met Heeresma om en kreeg hem zelfs aan het praten over zijn jeugd. 

Heere Heeresma – Bleib gesund!

Heere Heeresma hield rekening met mensen die ooit interesse zouden tonen in zijn nalatenschap. Dozen vol brieven en andere persoonlijke zaken droeg hij over aan het Letterkundig Museum. Daaruit is deze dikke brievenbundel voortgekomen. Het boek in de reeks privédomein is samengesteld door Hein Aalders. Anton de Goede schreef een voorwoord en was nauw betrokken bij deze uitgave.

Heere Heeresma – Zilveruitjes

‘Zilveruitjes’ werd in 1988 in een zeer beperkte oplage uitgegeven. Ik zocht er al jaren naar en vond het boekje deze week via boekwinkeltjes. De dichtbundel is mooi strak vormgegeven. Volgens Heeresma zelf zijn de verzen allemaal geschreven in één nacht van 8 op 9 mei 1981.

Heere Heeresma – Bevind van zaken

Het prozadebuut van Heeresma stamt uit 1963. ‘Bevind van zaken’ bevat, zoals hij zelf schrijft, acht novellen. In de verhalen draait het om de eenling. De tijd en plaats van een verhaal is vaak onduidelijk, de sfeer surrealistisch.

Heere Heeresma – Spreekt met Winter en ’t komt in orde…

Het oeuvre van Heere Heeresma is groot en wat onduidelijk. Hij publiceerde bij een flink aantal uitgeverijen en veel van zijn boeken zijn herdrukt in verschillende versies. Dit boekje kwam uit in 1986 bij de Prom Bibliofiel en bevat publicaties uit kranten tijdschriften. Op de achterflap stelt Heeresma dat het veelal verzoeken waren die één ding gemeen hadden: “ze proberen voor minder dan een stuiver  op de eerste rij te zitten. Waarom deze auteur op die uitnodigingen ingaat, zal dan ook wel weer zo’n goed bewaard literair geheim blijven.”

Een aantal van de stukken uit Spreekt met Winter is later in andere boeken van Heeresma opgenomen. Het is een nogal gemengde bundel: autobiografische stukken, verhalen en een interview. Heeresma kon zich er helemaal in laten gaan. Er kwam geen redactie aan te pas om zijn tomeloze grootspraak enigszins in te dammen.

‘Walsend over gazons’ is een interview voor muziektijdschrift Oor door Bart Chabot. Heeresma vindt het zijn allerbeste interview: “een integere dus eksakte weergave van wat werd gezegd.” Chabot gebruikt geen hoofdletters, wel veel puntjes en geeft sommige woorden fonetisch weer. Heeresma vertelt over zijn leven als trucker, schipper, jager, handelaar, etc. Hij verhaalt over hoe hij een keer overvallen werd, daarna de tweede dan karate haalde en bij een volgende overval wraak nam. Maar hij is ook een goed Christen. Zijn boeken redden mensenlevens.

Heeresma heeft overal een mening over. Chabot stelt geen enkele kritische vraag. Bescheiden is de geïnterviewde niet en de overdrijving is nooit ver weg. Over drugs: “oh drugs, drugs, ik mag ’t bijna uitgevonden hebben. maar ik ben sterker dan de meest meeslepende drugs.” In de oorlog zag hij als jochie Bep van Klaveren boksen: “daar heeft bep in zijn eentje de ss uitgeschakeld. in 4 partijen heeft ie alle ss-kampioenen álle hoeken van álle ringen ter wereld laten zien. daarom is bep naast prins bernhard de ongekroonde prins voor mij. want wat ie deed was niet alleen buitengewoon vermoeiend, ’t was ook buitengewoon dapper.”

Over Den Haag heeft Heeresma een eigen mening: ”den haag is de stad van de stille dronkenschap. een dronkenschap zo hevig & diep dat ie onbeschrijfbaar is. er is geen stad waar zo ontzettend veel stille drinkers  zich dooddrinken. op ’n keukenstoel voor ’t venster, als den haag. den haag is de mensen die voorover in de hofvijver gevonden zijn & waarover de persberichten zwijgen. den haag, dat is in stilte moord & doodslag.”

Helemaal los gaat Heeresma in het verhaal ‘Bitter als gal, tranendal’. Gelukkig valt  hier ook voldoende in te lachen. Heeresma beschrijft een bezoek aan zijn vriend Lothar, wapenhandelaar, gespecialiseerd in handvuurwapens. Voorafgaande vertelt hij over een incident waarbij hij gek gemaakt door de bureaucratie een vrouw een klap gaf. Na enige spijtbetuiging concludeert hij dat geweld hoort bij het bestaan. De overstap naar de wapenhandel is dan snel gemaakt.

Lothar geeft een feestje om zijn nieuwe aanwinsten te tonen. Hij heeft een aantal ossenkadavers opgehangen. Er ligt een groot aantal wapens klaar. Heeresma weet alle merken en hun kwaliteiten op te sommen. Dan ziet hij zijn favoriet, die hij nog nooit in de hand heeft mogen houden, de M-60! Het is geen echt handwapen. Heeresma pakt het wapen op, schiet de ossenlijken aan flarden en ruïneert tot schrik van de andere gasten de hele tuin van gastheer Lothar. “En nog steeds weet ik niet of ik het wapen of het wapen mij schoot. Koninklijk koninklijk, een ander woord is er niet voor.”

Heere Heeresma – Uitgelezen boeken

In 2011 stierf  Heer Heeresma. Een jaar na de dood wijdde dit onregelmatig verschijnende tijdschrift met originele naam een speciaal nummer aan hem. Het grote aantal positieve bijdragen laat zien dat Heeresma bij veel mensen nog niet vergeten is. De stukjes zijn 1 of 2 pagina’s lang en geven bij elkaar een prachtig beeld van de persoonlijkheid Heere Heeresma. Er staan bijdragen in van o.a. Cherry Duyns, Daniël Dee, Wim Brands en Helga Ruebsamen.

Heere Heeresma – Juichend langs de einder…

Heeresma schrijft niet alleen boeken waar wat in te lachen valt. ‘Juichend’ bevat vier godsdienstige essays, bijvoorbeeld over de vraag ‘Waren er wijzen in Bethlehem?’ In het stuk ‘Een ram voor de Islam’ gaat Heeresma nogal te keer tegen wat hij een triomfalistische religie noemt, niet bijzonder interessant allemaal. Maar ‘Juichend langs de einder…’ is toch een aanwinst voor mijn Heeresma-verzameling. Het zeldzame boekje - oplage 200 exemplaren - is prachtig vormgegeven, en dat is ook wat waard.

Faber & Heere Heeresma – Jeugdzonden en ander oud zeer

Het werk van Heeresma wordt nauwelijks meer gelezen of verzameld. Het voordeel hiervan is dat  bijzondere uitgaven ruim voorradig zijn op de tweedehands boekenmarkt. Jeugdzonden en ander oud zeer uit 1975 had een oplage van 250 exemplaren, maar op internet wordt het boek volop aangeboden.

Heere Heeresma - Een dagje naar het strand

Twee jaar terug was het vijftig jaar geleden dat Heeresma’s eerste roman het licht zag. Ik heb geen herdenkingsartikelen gelezen of heruitgaven gezien. Een van de meest gelezen schrijvers uit de jaren zeventig lijkt een paar jaar na zijn dood vergeten te zijn. Een dagje naar het strand is vele malen herdrukt, in 13 talen vertaald en tweemaal verfilmd: door Theo van Gogh en door Simon Hesera (naar een scenario van Roman Polanski). Het is een korte roman, het verhaal is eenvoudig: een man haalt ’s morgens een kind op om een dagje naar het strand te gaan. De man heet Bernd en is enigszins verlopen. Reeds vroeg in de ochtend heeft hij zin in drank. Hij lijkt de nacht ervoor niet geslapen te hebben en het is onduidelijk of hij überhaupt  wel een slaapplaats heeft. Het kind heet Walijne en is licht gehandicapt. Zij noemt hem oom. Het heeft er meer van weg dat hij de vader is.

Kennelijk was er met de moeder afgesproken dat Bernd met Walijne uit zou gaan. De afspraak was vaag, het weer is slecht, de moeder had er niet meer op gerekend. Toch gaan zij door de regen op pad. Het wordt een tocht langs uitgestorven boulevards, foute kroegen en vage kennissen. Bernd wil Walijne vermaken en met liefde omgeven. De drank wint het echter keer op keer, waardoor het besef dat hij niet alleen is vervaagd. Uiteindelijk blijft de held uitgeteld op het natte strand achter. Hij opent de ogen. Walijne is nergens meer te bekennen. Alles is verloren.

Een dagje naar het strand heeft iets buitengewoon sombers. Tegelijkertijd is er de humor. Bernd heeft een joviale kant, hij neemt het niet zo serieus met regels en afspraken. En Walijne vindt hem ook echt aardig. De karakteristieke stijl van Heeresma is in deze eerste roman al helemaal aanwezig. Bernd praat nogal hoogdravend en ouderwets. Het contrast met de nare plekken waar hij terecht komt en de treurige types die hij ontmoet is komisch.

Een citaat tot besluit: bij een slijterij die net dicht gaat wil Bernd wat drank inslaan: “Hallo vriend, zei hij tegen de winkelier die opendeed. Zojuist is een familielid na een vermoeiende en zeer gevaarlijke tocht in het buitenland teruggekomen. Zijn ervaringen zijn te talrijk om ze hier in extenso op te sommen. Belangrijk op dit ogenblik is alleen dat hij door de hete zon geheel is verbrand en ten prooi aan malaria-aanvallen. Hij verzocht mij jenever te halen om zijn lijden wat te verlichten.”

Heere Heeresma – Kaddish voor een buurt

Heere Heeresma is drie jaar na zijn dood nog niet vergeten! Ik wilde deze uitgave kopen, maar moest teleurgesteld naar huis. De vraag was zo groot dat de voorraad bij mijn boekhandel op was. Nu doet de titel van dit werk elke liefhebber opveren. ‘Kaddish voor een buurt’ is het boek der boeken van Heeresma. Hij kondigde het decennia terug al aan.

Heere Heeresma – Han de Wit gaat in ontwikkelingshulp (luisterboek)

Wil je een  luisterboek om bij in slaap te vallen dan kan ik Han de Wit van harte aanbevelen. Het is natuurlijk geen slecht boek.  Het bedompte naoorlogse aroma en het ouderwets taalgebruik maken je voortdurend aan het lachen. Maar de sonore stem van Heeresma zorgt er voor dat je steeds even wegdommelt.