Laura van der Haar – De kuil

Van Laura van der Haar las ik diverse boeken, die allemaal heel verschillend zijn. Ze heeft het talent om in ieder genre een eigen geluid te laten horen. Over De kuil uit 2023 kun je zeggen dat het verhaal clichématig is: Kasja is een jonge vrouw, die samenwoont met haar vriend Lennart; zij wordt verliefd op een andere man. Maar Van der Haar verbindt dit gegeven knap met een tweede verhaallijn: de zus van Lennart ligt in coma nadat zij in het bos uit een boom is gevallen. Lennart vermoedt dat er meer zit achter deze val en blijft in het bos speuren naar aanwijzingen in de bodem. 

Simon Vestdijk - De hôtelier doet niet meer mee

De hôtelier doet niet meer mee is een latere Vestdijk, het is deel 48 in de Verzamelde Romans. Vestdijk schreef het boek in 1967, het verscheen het jaar daarop. De historische roman speelt in 1820/1821 in het Franse Grenoble. Een Duitse jongeman staakt zijn studie om op voorspraak van zijn oom huisleraar te worden bij de kennelijk rijke koopman Octave Trublet. Alles wat zijn oom had voorgespiegeld blijkt onjuist. De vrouw van Trublet is jaren terug overleden, de dochters zijn volwassen en alleen een zoontje heeft enig onderwijs nodig. De heer des huizes biedt onderdak aan een groepje handelsreizigers, oud-soldaten, ooit in dienst van Napoleon. In plaats van te werken voor hun baas lijken ze vooral te profiteren van de gastvrijheid van Trublet.

Jan van der Mast – Agneta

Jacques van Marken (1845-1906) was een van de grote ondernemers in Nederland. Zijn naam is misschien niet zo bekend, maar hij past in het rijtje Mees, Philips, Albert Heijn, Anthony Fokker en Albert Plesman. Van Marken bezat in Delft onder meer een sla-oliefabriek en een gist- en spiritusfabriek. Gist is essentieel voor het bakken van brood. Hij exporteerde veel naar Engeland en veroverde daar de gistmarkt. Hij was een pionier op het gebied van marketing. In 1897 bouwde hij een reclamewagen met een toverlantaarn waarmee hij grote afbeeldingen kon projecteren op een scherm; als eerste Nederlands bedrijf liet hij ook een reclamefilmpje maken en hij was de eerste Nederlander die als particulier een telefoonaansluiting aan huis had. Zijn vrouw heette Agneta en in deze historische roman draait het om het persoonlijke leven van Jacques en Agneta en het tweede gezin dat Jacques had.

Alexander Baneman – De schim van Raamswolde

De schim van Raamswolde is een briefroman, maar de reden dat ik het boek las is vooral dat de hoofdpersoon een schaker is en dat de roman mij door een fanatiek schaker werd aangeraden. Allard van Benniq Methorst schaakte vroeger op hoog niveau, maar later legde hij zich toe op correspondentieschaak, wat meer past bij zijn manier van leven. Hij woont teruggetrokken in een huis een paar kilometer buiten het dorp Raamswolde. Allard komt zijn erf niet af, zelfs zijn hond laat hij uitsluitend rond zijn huis lopen. Het verhaal speelt in 1986 en 1987, toen er nog per brief werd gecommuniceerd en toen het professioneel correspondentieschaak nog bestond.

Jonathan Griffioen - Abnormale kinderen

Voor het zomernummer van Awater (2025) schreef ik de volgende recensie:

 

Jonathan Griffioen kiest in zijn poëzie voor een thematische en verhalende aanpak. In zijn debuut Wijk was het onderwerp zijn jeugd in Wijk bij Duurstede, in zijn tweede bundel Gedichten met een mazda 626 was het een innerlijke zoektocht van de verteller die terugdenkt aan zijn overleden vriend Jimmy. Het verhalende element is ook aanwezig in zijn nieuwe, vierde bundel Abnormale kinderen, waarvan het thema vanwege de gekozen titel glashelder is.

Marten Toonder – De Grote Onthaler

 

Met veel plezier herlees ik de verhalen van Tom Poes en Heer Bommel. De Grote Onthaler is het langste en ook een van de beste verhalen in de Bommelsaga, zoals de serie van 177 verhalen wordt genoemd. In de reuzenpockets van De Bezige Bij zitten gewoonlijk twee of drie verhalen per deel. Dit verhaal is in één deel opgenomen. Wat verder opvalt bij deze tweede druk uit 1980 is de opmerking in het colofon dat alle in het verhaal beschreven gebeurtenissen berusten op fantasie, een zinsnede die vaker gebruikt wordt als er zogenaamde toevallige overeenkomsten zijn met de werkelijkheid. Wel staat er dat de laatste reis van de Oriënt Express - een trein met dezelfde naam speelt in het verhaal een rol – op 19 mei 1977 plaatsvond.  De trein in het verhaal voert passagiers mee naar een plek in de Zwarte Bergen waar zij gastvrij ontvangen worden door de Grote Onthaler.

Simon Vestdijk – De aeolusharp

De persconferentie is een niet afgemaakte roman die Vestdijk anderhalf jaar voor zijn dood schreef, maar eerder was hij een roman begonnen die hij nooit heeft afgerond. In 1942 zat Vestdijk gevangen in Sint-Michielsgestel. Hij werkte hier korte tijd aan De aeolusharp, een roman over een prins die als oudste zoon zijn vader moet opvolgen maar liever voor de kunst kiest, want hij is een begaafd violist. Het fragment werd in 1989 uitgegeven met een uitgebreid nawoord en een verantwoording met losse fragmenten en schema’s van de schrijver.

John Fante – Het volle leven

De Amerikaanse John Fante (1909-1983) schreef een bescheiden aantal romans en korte verhalen, die deels pas na zijn dood werden uitgegeven. Hij debuteerde in 1938 met Wait Until Spring, Bandini, een jaar later verscheen Ask the dusk. Beide boeken kregen waardering, maar waren geen commercieel succes. Fante woonde in Los Angeles en verdiende vooral geld als scenarioschrijver. Full of life kwam uit in 1952. In het voorwoord bij de Nederlandse vertaling van Dirk-Jan Arensman uit 2023 schrijft Jaap Scholten dat Fante voor deze roman bereid was zijn alter ego Arturo Bandini op te geven en te vervangen door zijn eigen naam ‘om de aantrekkelijke non-fictiemarkt te bereiken’. De roman werd een groot succes.

Otto de Kat – Het kind en ik

Het nieuwste deeltje in de serie Terloops van uitgeverij Van Oorschot is van Otto de Kat, pseudoniem voor Jan Geurt Gaarlandt. Ik was even verrast toen ik begon te luisteren naar het boek waarin hij wandelt door het Munikkenland van zijn jeugd en terugdenkt aan het dijkhuisje van zijn ouders. Hij groeide toch op in Rotterdam? Als ik de achterflap had gelezen had ik eerder begrepen dat het een vakantiehuis was waar zijn ouders vanaf 1958 de zomers doorbrachten. In 1976 werd het huis afgebroken als onderdeel van de dijkverbreding ter bescherming tegen watersnoodrampen.

Simon Vestdijk – De persconferentie

Simon Vestdijk stierf op 23 maart 1971. Hij was het jaar ervoor ernstig ziek, hij leed aan Parkinson en de ziekte van Kahler. In het voorjaar van 1969 belette een zware depressie hem het schrijven, iets waar hij zijn hele leven last van had. Het blijft verbijsterend dat hij ondanks deze terugkerende uitval in staat was tot de enorme productie die hij leverde. Op 5 november 1969 begon hij aan een roman, die hij niet afkreeg en die zijn laatste werk zou worden, De persconferentie. Op 1 augustus van dat jaar kondigde hij in een brief aan zijn uitgever Geert Lubberhuizen het boek aan. In de brief die is opgenomen in deze uitgave beschrijft hij op geestig-sarcastische wijze zijn ervaringen met depressies en met de behandelingen die hij onderging. Hij schrijft dat hier een ‘leuke cynisch-realistische roman’ in zit.

Simon Vestdijk – De onmogelijke moord

Na het lezen van een roman van Vestdijk kijk ik altijd even in Het gebergte om te zien wat Maarten ’t Hart of Hugo Brandt Corstius erover hebben geschreven. Ik heb meer waardering voor de enthousiaste beschouwingen van ’t Hart dan voor de soms wat zure stukjes van Brandt Corstius. De laatste vraagt zich af of De onmogelijke moord de slechtste Vestdijk is en komt met een warrige en waarschijnlijk grappig bedoelde bespreking, waaruit ik vooral opmaak dat hij het boek niet of slechts vluchtig heeft gelezen, iets waarvan ik hem vaker verdenk bij het lezen van zijn bijdragen aan Het gebergte. De onmogelijke moord is de drieënveertigste roman van Vestdijk en is uit 1966. Het verhaal gaat over een schrijver die langere tijd logeert in een afgelegen hotel om een boek te schrijven. Hij komt erachter dat een van de dienstmeisjes is verdwenen en stort zich obsessief op deze zaak. Het verhaal heeft de spanning van een misdaadverhaal en bevat de nodige vreemde figuren en krankzinnige wendingen, zoals we die kennen van Vestdijk.

Nadia de Vries - Kleinzeer

Na het lezen van de recente novelle Magenta van Nadia de Vries was ik benieuwd naar haar autobiografische boek Kleinzeer uit 2019. Ik had het al vaak zien liggen en wist dat zij hierin schreef over haar ziektes. Als kind leefde zij enkele jaren in het besef dat zij leed aan een dodelijke ziekte en dat zij nooit oud zou worden. Het ontsloeg haar van allerlei verplichtingen en keuzes in het leven rond studie, werk en relaties. Nadat zij tegen de verwachtingen in toch genezen was verklaard was zij de oriëntatie op het leven kwijt en werd zij depressief. Al snel ondervond zij dat er heel anders werd gekeken naar lichamelijk lijden dan naar geestelijk lijden. In Kleinzeer beschrijft zij dit proces.

Nadia de Vries – Magenta

Nadia de Vries kwam eerder dit jaar met Overgave op commando, een van de beste Nederlandstalige romans van dit jaar, en onlangs verscheen in de kleurenreeks van uitgeverij Oevers de novelle Magenta. Ik verwachtte er veel van en die verwachting kwam uit. Het verhaal is eenvoudig: een vrouw van vijfendertig ontdekt dat haar man vreemdgaat en neemt wraak. Zij doet dit door een verbond te sluiten met een mug, zij vraagt haar om haar man te steken en hem een ernstige ziekte te bezorgen.

Simon Vestdijk – Een alpenroman

In Een alpenroman uit 1961 draait het om een lesbische liefde. Het boek zorgde in het jaar van verschijnen voor veel ophef. Het Algemeen Handelsblad noemde het boek ziek. Later kreeg het meer waardering en in 2021 verscheen er nog een heruitgave in de Regenboogreeks van uitgeverij kleine Uil. Meer dan tachtig jaar later doet het boek toch wat ouderwets aan, wat bij de romans van Vestdijk niet vaak het geval is. Het verhaal gaat over de drieënveertigjarige Lucie Ebbinge die door haar man naar het Alpendorp Gertesbad is gestuurd om rust te vinden vanwege een vermeende hartkwaal. Daar krijgt ze alle aandacht van de ruim tien jaar jongere Kellnerin Anna Brandner, die naar zij later zegt op slag verliefd op haar is geworden. Bij Lucie duurt het wat langer, maar zij geeft zich op den duur ook over aan deze liefde.

Max Pam – De laatste schaker

 

Max Pam is schrijver en columnist en ik ken hem vooral vanwege zijn liefde voor het schaakspel. In 1987 stelde hij met Tim Krabbé De Koning samen, een bundeling van de beste stukken van Hein Donner. Ik kocht het direct na verschijnen en heb het denk ik wel tien keer gelezen. Het blijft het beste en grappigste Nederlandstalige boek over schaken ooit geschreven, met op de tweede plaats De man die de Babson task wilde maken van Tim Krabbé. Pams dit jaar verschenen roman De laatste schaker las ik in één middag uit. Hij schrijft vlot en ik voelde meteen aansluiting bij de tragische hoofdpersoon Victor Sanders. In de roman mengt hij het schaakverhaal met beschouwingen over de teloorgang van de wereld van het klassieke schaken, uiterst herkenbaar.

Bertram Koeleman – Een luisterend oog

 

Na twee verhalenbundels en drie romans is dit het zesde boek van Bertram Koeleman; Een luisterend oog is een korte roman en helemaal in de stijl die ik van hem ken: goed geschreven, spannend en vreemd. Het draait om een kunstwerk van de jonge kunstenaar Boris Němec, Can You See Me? Maarten is een Nederlandse man van rond de zeventig. Hij ziet de foto hangen op een tentoonstelling en is meteen verkocht. Zijn vrouw, ook kunstliefhebber, maakt vaker mee dat haar man obsessief met iets bezig is, maar de vele uren dat hij voor de foto zit maken haar bang. Maarten denkt dat er een figuur op de foto te zien moet zijn, het laat hem niet los.