Bibi Dumon Tak – De dag dat ik mijn naam veranderde

De dag dat ik mijn naam veranderde is een aangrijpend verhaal over een vrouw die het contact met dierbaren wordt onthouden en hier terecht zeer boos over is. Anna’s jongere zus Lize overlijdt aan kanker en de ex van deze zus verbiedt haar contact te hebben met haar twee neefjes. De impact op haar leven is groot en roept herinneringen op aan haar jeugd en aan de verstoorde relaties met haar mannelijke familieleden. Bibi Dumon Tak vertelt het verhaal via twee lijnen: het verhaal van de ziekte en het sterfproces van Lize en het verhaal na de dood van haar zus. Het boek is autobiografisch, de auteur stelt op de achterflap dat het is ‘geworteld in een waargebeurde familiegeschiedenis’.

Lize was al gescheiden toen bij haar kanker werd geconstateerd. Haar ex lijkt nul gevoel te hebben voor haar situatie. Hij is erg formeel en heeft na de scheiding alles laten vastleggen in een dik echtscheidingsconvenant, waarin precies staat wanneer wie hoelang de kinderen mag zien en wie ze wanneer waarheen brengt, maar ook details over hoe vaak ze naar de kapper moeten. Bij iedere misstap van Lize is hij beledigd. Ook als zij doodziek in bed ligt staat hij erop dat zij de kinderen brengt want het is haar beurt. Zelfs als zij bijna dood gaat en had gehoopt dat zij met kerst wat meer tijd kon doorbrengen met haar kinderen, komt hij met berekeningen aanzetten waaruit moet blijken dat zij daar geen recht op heeft. Wanneer Anna hem hierop aanspreekt weigert hij te geloven dat zij echt zo ziek is.

 

Als Dumon Tak schrijft over deze ex dan noemt zij hem ‘de man wiens naam ik niet zal noemen’ en voegt daar telkens iets aan toe als ‘moge een tornado het pad kruisen waarop hij loopt’ of ‘moge hij onder water verstrikt raken in wier’ of ‘mogen aarsmaden zich vrijelijk door zijn lichaam bewegen’. Dit heeft een grappig effect en het geeft aan dat de wanhoop diep zit bij Anna. De veelheid aan vervloekingen krijgt op den duur iets zeer tragisch en op driekwart van het boek kan zij zich niet inhouden en noemt zij een aantal keren zijn naam. De man lijkt echt niet helemaal in orde, maar langzaam ziet Anna in dat het volharden in haar woede geen effect heeft en dat zij hier alleen zichzelf pijn mee doet. Bij een psychologe leert zij het ook van zijn kant te bekijken; uiteindelijk geeft zij toe dat hij ook een wezen is met een mening, maar dat wil niet zeggen dat zij allebei een beetje gelijk hebben. Anna zoekt bewijs dat hij Lize mishandelde en krijgt hierin bevestiging van de politie. 

 

Lize was een bijzondere vrouw. Zij was zeer slechthorend en ging als kind naar een speciale school. Later ging zij ondanks tegenwerking toch studeren en werken. Zij oogt altijd heel zelfverzekerd en haar doorzettingsvermogen toonde zij ook tijdens haar ziekte. Ze bleef hoopvol en vaak negeerde zij de negatieve boodschappen van artsen. Ze deed een experimentele kuur in Duitsland met de zekerheid dat zij zou genezen. Vreemd is dan dat zij zolang de terreur van haar man heeft ondergaan en überhaupt met deze engerd is getrouwd geweest. Na een bui van agressie smeekte hij haar - heel clichématig - dat hij zoiets nooit meer zou doen, waarna zij het idee van hem verlaten en aangifte doen weer losliet.

 

Dumon Tak schrijft heel direct en feitelijk, ze gebruikt korte zinnen. Hierdoor komt haar verhaal extra hard binnen. Dat geldt niet alleen voor de ex waarvan zij de naam niet zal noemen, maar ook over andere familieleden. Haar vader en moeder waren gescheiden en zij logeerde soms bij haar vader in Zeeland. De man liet haar en haar broer min of meer aan hun lot over. Zij deden allerlei gevaarlijke dingen maar dat interesseerde hem niet: zij waren hiervoor zelf verantwoordelijk. Ook als een oom opdringerig werd en haar naakt wilde zien reageerde haar vader niet. Op latere leeftijd is hij nog altijd dezelfde. Lize vraagt zich af waarom hij niet naar haar toekomt als zij op streven ligt en Anna antwoordt: ‘Omdat het je vader is. Omdat hij nog nooit naar iemand toe is gegaan. Omdat zijn wereld ophoudt bij de voordeur.’

 

De dag dat ik mijn naam veranderde is een heel bijzonder boek. De titel slaat op haar poging een deel van haar naam officieel te laten schrappen omdat zij afstand wil nemen van haar familie. De toon van het boek is heel apart: de gebeurtenissen die ongetwijfeld (deels) autobiografisch zijn beschrijft zij met zoveel emotie, maar toch is haar stijl heel afgepast-realistisch en soms zeer cynisch. Tegelijkertijd schrijft zij zo liefdevol over haar zus, waarbij zij niet schuwt haar eigen onvolkomen te benoemen, dat dit op een andere manier weer sterke emoties oproept.