Will Kranendonk debuteerde in 2022 met de roman De geliefden. Zij schrijft ook kinderboeken en publiceert in literaire tijdschriften. Aeon is haar tweede roman, waarin zij een aantal onderwerpen uit haar debuut verder heeft uitgewerkt. Haar personages zijn vrouwen die een ander leven willen maar moeilijk in staat zijn een nieuwe stap te zetten. In De geliefden waren dit twee vrouwen die terugkijken op hun leven waarin zij misschien niet de juiste keuzes hebben gemaakt. In Aeon heeft Kranendonk dit thema veel dwingender neergezet. De vrouwen zitten muurvast en kunnen door dwang en mishandeling nauwelijks een kant op. Ook qua stijl steekt Aeon boven haar debuut uit.
Het boek is opgebouwd uit vier hoofdstukken waarin telkens een ander vrouwelijke hoofdpersoon centraal staat. De verhalen spelen in verschillende tijden en de personages keren niet terug in de andere verhalen. Toch is er een sterke overeenkomst tussen hen. Het eerste verhaal speelt in 1991. De jonge vrouw Alice woont nog thuis en wordt na haar schooltijd gedwongen om bij haar vader in de fabriek te komen werken. Ook thuis wordt zij door hem gecontroleerd en onderdrukt. Deze tiran noemt haar zijn liefste dochter - een zus van Alice is het huis ontvlucht - en betast haar geregeld. Op kantoor leert zij een jongen kennen: een dom en egoïstisch wezen, waar zij toch mee uit gaat en zich door laat misbruiken. Het is een kopie van haar vader. Aan het begin van het verhaal vindt Alice een koffer met kleding en persoonlijke spullen van een vrouw. Het is onduidelijk waar de koffer vandaan komt. Zij koestert de spullen en fantaseert over de eigenaresse van de koffer.
De koffer is het element in het verhaal dat staat voor hoop, voor een ander leven. Alice zit vast in een onmogelijk en pijnlijk bestaan. Ze heeft niet de kracht om te ontvluchten zoals haar zus heeft gedaan en ze wil het ook niet omdat ze zegt toch van haar vader te houden. Ze voelt zich schuldig - haar vader wordt bovendien ernstig ziek - en stemt zelfs in met een huwelijk met de kantoorjongen. Ergens weet Alice dat zij door haar directe omgeving wordt misbruikt, maar zij heeft niet de kracht hiervan los te breken en te kiezen voor een eigen leven. Dit verhaal kan niet anders dan slecht aflopen en net als de hoofdpersoon voel je als lezer een enorme beknelling.
Ook in het verhaal dat in 1965 speelt voelt de hoofdpersoon, een veertigjarige huishoudster die niet kan praten, zich gevangen in het huis waar zij werkt. En dit is ook letterlijk zo: de deur zit op slot. Zij werkt dag en nacht, wordt door het echtpaar genegerd, maar de man zoekt haar wel ’s nachts op om haar te verkrachten. Zij weet uiteindelijk te ontsnappen, maar voelt zich schuldig hierover en bijna fysiek voelt zij de aantrekkingskracht om terug te gaan naar het gezin. Deze afhankelijkheid is iets merkwaardigs, maar het is ook de realiteit dat mishandelde vrouwen die verder niemand hebben op de wereld de neiging voelen terug te keren naar hun daders. Kranendonk weet deze vreselijke dwang zeer goed te beschrijven.
Er lijkt zo bijna geen verandering mogelijke. De titel Aeon verwijst ook naar een hele lange geologische tijd, een eindeloze tijd, waarin maar langzaam dingen veranderen. Het kiezen voor vier verschillende tijden, de twee andere verhalen spelen in 1910 en 2023, draagt bij aan deze onveranderlijkheid. In het laatste verhaal dat in deze tijd speelt is een meisje van tien de hoofdpersoon. Zij woont bij haar moeder die er bijna nooit voor haar is en later zelfs helemaal verdwijnt. Ze hunkert naar liefde en genegenheid. Wanneer andere mensen haar dat bieden slaat ze wild om zich heen. Ze verlangt naar haar moeder (en haar vader), maar die hebben haar niets bieden. Zelfs als zij vernederd wordt door haar moeder, die later dronken in bed ligt, kruipt het meisje tegen haar aan. Ik moest hier denken aan de - overigens nare - experimenten met aapjes van Harlow, die konden kiezen uit een metalen kunstmoeder met melk of een behaarde kunstmoeder zonder melk, en voor de laatste kozen. De conclusie was dat gehechtheid belangrijker is dan voedsel. Zo is het ook bij het meisje uit het verhaal: haar moeder biedt haar niets, toch wil zij bij haar zijn.
Met Aeon heeft Will Kranendonk een indrukwekkende roman (of zijn het vier verhalen) neergezet. Ze zijn aangrijpend, goed geschreven en niet te moraliserend of te modieus. Haar manier om nare situaties onder woorden te brengen deed mij verrassenderwijze denken aan oudere auteurs als Hermans, Vestdijk of Hotz en niet aan hedendaagse schrijvers. Ik kijk erg uit naar meer werk van Kranendonk.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten