IJsberenprotocol is de sterke titel van de tweede roman van de Nederlandse Ananda Serné. De schrijfster woont in Noorwegen, maar werd ooit in Rotterdam geboren. Het verhaal speelt in Spitsbergen, waar hoofdpersoon Eira als writer in residence verblijft in een onderzoeksdorp. Zij woont in bij een groep biologen: ‘De deuren van hun huis mogen niet op slot, want als er een ijsbeer het dorp in komt, moet je snel naar binnen kunnen vluchten.’
Het verhaal wordt grotendeels verteld vanuit Eira. Zij is schrijfster en reageerde op een oproep van het Poolinstituut, die een plek beschikbaar stelde voor een beginnende kunstenaar of schrijver om naar het onderzoeksdorp te gaan om werk te maken geïnspireerd op deze omgeving. Ze schatte haar kansen laag in, maar werd toch verkozen. Het dorp is niet vrij toegankelijk voor publiek: naast de bewoners die dorp draaiende houden verblijven er steeds tijdelijk groepjes wetenschappers. Eira behoort tot geen van beide groepen. Ze beweegt zich in het begin aarzelend tussen de wetenschappers, zoekt naar een onderwerp en leert de verschillende bewoners kennen.
Serné weet deze eenvoudige setting goed uit te buiten met een aantal mooie verhaallijnen en thema’s. Ten eerste is er de verkenning van Eira: van de mensen die er wonen en de desolate omgeving, die indrukwekkend is, maar ook eentonig wordt. Daarnaast filosofeert zij over de omgeving, over eenzaamheid en over onze relatie met de natuur. Zij leest boeken in de kleine bibliotheek in het gebouw over eerdere poolreizigers en heeft het moeilijk met het gemak waarmee zij pooldieren afschoten. Op weg naar haar bestemming zag zij al een opgezette ijsbeer die bij haar veel vragen opriep. Ook onder de wetenschappers gaat het veel over de ijsberen, die soms het dorp bezoeken. Zij mag niet het dorp uit zonder toestemming en moet ook een schietcursus volgen.
Deze dreiging blijft het hele verhaal aanwezig. Het boek krijgt een spannend element als blijkt dat er een ijsbeer is gedood. De zaak wordt onderzocht, maar de politie kan de schutter niet vinden. Enkele wetenschappers vragen zich ondertussen af wat Eira hier eigenlijk doet en bedenken dat zij bezig is een moordverhaal te schrijven. Verder in het verhaal neemt de dreiging toe en gaat IJsberenprotocol inderdaad wat op een thriller lijken. De sfeer van een afgesloten ruimte met een beperkt aantal mensen die elkaar steeds meer gaat irriteren, verhoogt dit gevoel.
Mooi is tenslotte dat Serné een tweede stem in het verhaal heeft ingebracht. Het is moeilijk precies te duiden wie of wat deze stem is. Het lijkt die van het grote huis te zijn, waar Eira met een aantal wetenschappers verblijft, maar de stem spreekt ook in het meervoud. Dit personage geeft aan dat het huis verzakt, er is verrotting en schimmel. Je kunt het ook lezen als de stem van deze verrotting, die waarneemt hoe mensen deze plek innemen en bevuilen en hoe zij een onschuldige ijsbeer doden. Dit personage hint op wraak.
Ananda Serné laat in deze prachtige roman de verschillende thema’s goed elkaar overlopen en elkaar doorkruisen. Het verhaal is uitstekend geschreven, heeft iets mysterieus en het gaat ook over schrijverschap. Klimaatverandering is een groot onderwerp maar nergens wordt de lezer rechtstreeks moraliserend aangesproken. Het is meer een gegeven dat een dergelijke plek als hier op Spitsbergen gedoemd is te verdwijnen. IJsberenprotocol vind ik een van de mooiste Nederlandstalige romans uit 2026 die ik las.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten