Vestdijk schreef Bericht uit het hiernamaals, zijn negenendertigste roman, in november en in maart/juni 1963. Het komt niet vaak voor dat hij het schrijven aan een roman een paar maanden onderbreekt, maar ik kan mij dat bij dit boek wel voorstellen. Het is een afwijkend werk dat meer een gedachtenexperiment is dan een roman. Het verhaal speelt in het hiernamaals waar bioloog dr. Hildervoort door middel van telepathie contact probeert te leggen met levende zielen op aarde.
Vestdijk beschrijft hoe mensen kunnen bestaan als geestelijke wezens in een omgeving waar zij geen lichaam of zintuigen hebben. De korte roman die is opgebouwd uit vier delen en een nawoord begint ijzersterk. ‘Mijn situatie is hoogst zonderling, en met niets te vergelijken, dat wil zeggen: met niets op aarde te vergelijken.’ Hildevoort vertelt dat hij en de geesten om hem heen communiceren via telepathie. Hij heeft wat vrienden gemaakt, die ook uit het onderwijs komen, en gezamenlijk onderzoeken zij hoe hun manier van communiceren werkt en wat de mogelijkheden zijn.
Hildervoort werpt bij deze redeneringen allerlei interessante problemen op, waar hij en zijn vrienden oplossingen voor bedenken. Het komt geregeld voor dat zielen uitdoven, maar wat gebeurt er dan met een uitgedoofd persoon. Gaat deze naar een ander hiernamaals, is hij niet meer in staat om te communiceren of is hij gewoon helemaal verdwenen? Het verhaal speelt in 1998 en hij ontdekt dat er geen zielen bestaan die ouder zijn dan 1820; kennelijk zijn zij toen massaal gedoofd of door iemand geruimd. Een van de vraagstukken is dat van afstand: hoe kan in een ‘ruimte’ zonder materie afstand bestaan? Toch kunnen de personages zich verplaatsen. Hoe verder iemand verwijderd is, hoe zwakker de gedachten van die persoon zijn. Dat is ook de oplossing voor het vraagstuk waarom we niet alle gedachten van iedereen opvangen.
Op een gegeven moment komt Hildervoort erachter dat met geconcentreerde telepathie je anderen kunt storen en zelfs andermans gedachten kunt verdringen of verlammen. Dan rijpt het idee om te proberen hun aanwezigheid kenbaar te maken aan de mensen op aarde, door een verhaal over hun verblijf herhaaldelijk op volle kracht uit te zenden. En dat is het verhaal dat we nu op papier lezen en daarom richt Hildervoort zich in dit verhaal tot de mensheid, de luistervrienden zoals hij ze noemt. In het nawoord doet een wetenschapper verslag van de uitzendingen zoals die opgevangen zijn op aarde en wat dit verhaal zou kunnen betekenen.
Het gedachtenexperiment vind ik interessant en Vestdijk weet het zelfs aannemelijk te maken; aannemelijker dat het verhaal van god, hemel en hel. Toch verloor ik halverwege het boek de aandacht en het lijkt alsof Vestdijk zelf ook niet zoveel meer gaf om het verhaal. Hij voort een vrouw op die het groepje mannen nogal stoort in hun bezigheden, later komt een moordenaar dit hiernamaals binnen, er vinden diverse experimenten plaats, maar het geheel doet niet meer geloofwaardig aan. Misschien voelde Vestdijk de behoefte om verhaallijnen toe te voegen en er een echte roman van te maken, maar dat is in mijn ogen mislukt. Beter had hij de tekst wat korter kunnen houden. Ondanks dat is het boek zeker lezenswaard, al is het maar dat we hier een Vestdijk zien die het zichzelf moeilijk heeft proberen te maken en zich er vervolgens uit moet zien te redden.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten