zaterdag 26 september 2015

J.M. Coetzee – In ongenade (luisterboek)


‘In ongenade’ is een fantastisch boek. Voorgelezen door Hans Croiset wordt het alleen maar beter. Het grote thema is schuld en schaamte. Hoofdpersoon is David Lurie: begin 50, gescheiden, docent Engelse letterkunde aan de universiteit van Kaapstad, maar tegenwoordig heet dat zoiets als communicatiekunde.


Hij voelt zich oud en eenzaam. Zijn enige uitje is het wekelijks bezoek aan hetzelfde hoertje. Maar zij verdwijnt als hij te persoonlijk wordt. “Ouder worden is geen elegante bezigheid.”

Op de universiteit gaat Lurie een verhouding aan met een studente, Melanie. Zij ziet hem eigenlijk niet zitten, maar laat zich overtuigen. Zij is knap en “schoonheid moet je delen”, zegt Lurie.

Het gaat mis als er een jongeman opduikt. En wanneer de ouders van Melanie weet krijgen van de relatie wordt er een klacht ingediend. Melanie laat zich niet meer zien aan hem. De commissie die Lurie ondervraagt is welwillend: als hij schuld bekent en excuses aanbiedt, of eigenlijk een biecht aflegt, is er nog een weg terug. Hij weigert en neemt ontslag.

David Lurie start een nieuw leven. Hij gaat naar zijn dochter Lucy die op het platteland woont. Hier gaat de roman een nieuwe fase in. De tegenstellingen in de Zuid-Afrikaanse maatschappij - man-vrouw, jong-oud en natuurlijk blank-zwart – komen hier sterker naar voren. Het is onduidelijk wat Lurie met zijn leven wil. Hij maakt geen keuzes en zit vol cynisme.

Hij helpt zijn dochter met haar werk en verzorgt de honden waar zij op past. Het leven dat zijn dochter leidt bevalt hem niet. De twee leven in gescheiden werelden. Lurie kan zijn dochter niet uitleggen wat er met hem is gebeurd. Hij komt met een verhaal waarbij hij geheel voorbij gaat aan de gevoelens van Melanie. Eerbied aan de begeerte, noemt hij het.

David begrijpt daarentegen niet waarom Lucy hier woont. Haar vriendin heeft haar in de steek gelaten. De zwarte buurman Petrus is heel behulpzaam, maar hij vertrouwt hem niet. Een andere vriendin werkt met haar man in een dierenkliniek. Lurie vindt hen lelijk en dom. Later gaat hij desondanks met de vrouw naar bed. “Hier zal ik aan moeten wennen, dit is niet het sappige vlees van Melanie.”

Een dramatische gebeurtenis geeft een nieuwe wending aan het verhaal. De boerderij wordt overvallen door twee zwarte mannen en een jongen. Zij roven, verkrachten Lucy en mishandelen David. De honden worden wreed afgemaakt.

Hiermee wordt de onderlinge relatie op scherp gezet. Hij blijft cynisch en vindt dat zijn dochter moet stoppen met dit leven. Zij verzwijgt de verkrachting en doet slechts aangifte omwille van de verzekering. Door het drama staan zij nog verder van elkaar dan voorheen.

Later overdenkt hij: “de verkrachters kwamen een schuld innen.” Er was sprake van een persoonlijke haat. Maar was zij schuldig, vraagt hij zich af. Maatschappelijk kun je dit misschien zeggen. Lucy voelt dit ook en strijd daarom niet tegen het onrecht dat haar is aangedaan. Ook als later de jongen opduikt bij de buurman, is zij niet op wraak belust. Dit in tegenstelling tot haar vader, die het recht in eigen hand wil nemen.

Wanneer Lucy zwanger blijkt te zijn reageert zij evenmin naar de maatstaven van haar vader. Zij wil geen abortus. Onbegrijpelijk voor David.

De persoonlijke neergang van David Lurie gaat verder. Hij keert tijdelijk terug naar zijn huis, dat in de tussentijd is leeggeroofd. Hij zoekt contact met Melanie en bezoekt zelfs haar ouders. Niets raakt hem meer. Hij staat buiten de maatschappij. Hij vindt nog enige troost in het werk van de dichter Byron.

En hij helpt de vriendin van Lucy  als vrijwilliger in de dierenkliniek. Hij zorgt voor het opruimen van de kadavers. Als stervensbegeleider voor honden staat hij volledig buiten de gemeenschap. Hij treurt om de dieren, maar waarom eigenlijk. “Past rouw bij wezens die niet om elkaar rouwen?” Uiteindelijk leidt hij een manke hond, het enige wezen waar hij zich nog aan hechtte, zelf naar zijn executie.

Na een paar boeken gelezen hebben van Nobelprijswinnaar Coetzee ben ik een liefhebber geworden van zijn werk. ‘In ongenade’ vind ik tot nu toe zijn beste boek. De dreigende sfeer, de prachtig beschreven persoonlijke dramatiek van zowel de vader als de dochter, de soepele stijl en als achtergrond de gespleten Zuid-Afrikaanse maatschappij maken het een moderne klassieker.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen