Ray Bradbury – Fahrenheit 451

Naar aanleiding van De Week van het verboden boek kocht ik deze klassieker uit 1953. De dystopische roman kreeg bij verschijnen veel positieve kritieken, maar het boek werd ook op sommige scholen gecensureerd of verboden. De censuur op dergelijke boeken is de laatste jaren in Amerika toegenomen. De ironie is dat Fahrenheit 451 juist gaat over censuur en boekverbranding. Dat wordt meestal niet als reden voor censuur aangegeven, veeleer gaat het over ‘explicit language, controversial themes, and societal critiques. Some communities find its content inappropriate for younger audiences or fear it might challenge traditional values.’

Zelf kon ik na lezing niet ontdekken wat er zo schokkend aan het taalgebruik was, misschien een enkele vloek. Socrates werd eeuwen geleden al beschuldigd van het bederven van de jeugd. Wat mij betreft mag de jeugd wel wat meer ‘bedorven worden’ door boeken als Fahrenheit 451. De hoofdpersoon in het verhaal is Guy Montag; hij is brandweerman in een toekomstig Amerika. De brandweer is er niet om branden te bestrijden, want dat is niet meer nodig omdat alle huizen van brandwerend materiaal zijn gemaakt. De brandweer is er juist om boeken en hun eigenaren te verbranden. In deze samenleving bestaan er formeel geen boeken meer en zijn ze ook verboden. Bradbury geeft een beeld van een historische ontwikkeling waarbij mensen steeds minder zijn gaan lezen en uiteindelijk geheel afstand namen van boeken. Door de behoefte aan meer (bewegend) beeld is de belangstelling voor lezen meer en meer afgenomen. ‘It didn’t come from the Government down. There was no dictum, no declaration, no censorship, to start with, no! Technology, mass exploitation, and minority pressure carried the trick, thank God. 

In de samenleving die Bradbury schetst is geluk het hoogste doel. Boeken met deprimerende verhalen of kritische analyses staan dit geluk in de weg. Daarom is het beter voor de bevolking dat er geen boeken meer zijn. Guy Montag is al een paar jaar bij de brandweer, maar hij begint te twijfelen aan zijn werk als hij in gesprek raakt met een jonge vrouw die hij geregeld tegenkomt. Zij laat hem iets zien van een ander mogelijk leven. Hij wordt nieuwsgierig naar de inhoud van boeken en komt zelfs in het bezit van een aantal boeken. Hij komt ook in contact met een oud-hoogleraar en boekenliefhebber. Guy probeert zijn vrouw te overtuigen van zijn inzichten, maar zij kijkt liever de hele dag televisie. Drie levensgrote televisieschermen zenden de hele dag spelletjes en ander vermaak uit. De televisiesterren zijn familie voor haar en ze waant zich gelukkig.

Uiteraard komt zijn baas Beatty achter het verraad van Guy en wordt zijn huis door de brandweer aangevallen. Hij weet te ontsnappen, slaat op de vlucht en wordt achtervolgd door een robothond met een geweldig reukvermogen. Zijn vlucht is live op televisie te volgen. Hij weet via een rivier de stad uit te komen, maar de beelden op televisie tonen de vernietiging van de dissident. Verhalen moeten nu eenmaal goed aflopen en de vangst van een vluchteling hoort bij dit verhaal. Dat het in de werkelijkheid anders verloopt is niet van belang. Buiten de stad treft Guy lotgenoten. Ondertussen woedt er nog een oorlog, waarvan de autoriteiten beweren dat deze in een paar dagen gewonnen zal zijn en geen slachtoffers zal maken aan Amerikaanse zijde. De afloop is anders.

Het verhaal van Fahrenheit 451 is wat simpel, maar het beeld dat Bradbury geeft van de toekomstige Amerikaanse samenleving is zeer boeiend. Veel dingen zijn herkenbaar: de doorgeslagen vermaaksindustrie, het constant door beelden omringd zijn, de censuur die zogenaamd in het belang is van het volk en de neiging van autoriteiten om in een samenleving alles schoon te maken en glad te strijken. Grappig is ook dat activiteiten zonder enig zichtbaar doel, zoals een wandeling maken of van de natuur genieten, als verdacht worden gezien. In Amerika wordt zomaar op straat lopen als iets vreemds gezien. Dat was ook een van de inspiratiebronnen van Bradbury om dit boek te schrijven. Hij werd eens door de politie op straat aangesproken met de vraag wat hij daar deed. Het antwoord ‘Putting one foot in front of the other’ werd verdacht gevonden; ‘Just walking?’