Valentijn de Heer – NVRLND

Valentijn de Heer debuteerde een paar jaar geleden met de prachtige roman Beste mevrouw Eva. Zijn tweede boek is even sterk. In NVRLND is de hoofdpersoon weer een jongen uit een verscheurd gezin. Op latere leeftijd wordt hij bewust van zijn trauma’s en reist hij op aanraden van zijn therapeut naar Californië om het landgoed Neverland te bezoeken, een plek waar hij als kind vaak in gedachten heen vluchtte. Zoals in iedere goede roman vindt de hoofdpersoon niet wat hij zoekt en krijgt hij wel wat hij dacht niet te zoeken.

Kornel Filipowicz - Memoir van een antiheld

Voor De Reactor schreef ik op 21-8-2026 de volgende recensie.

In 1961 verscheen Memoir van een antiheld, een microroman zoals de Poolse auteur Kornel Filipowicz (1913-1990) dit werk noemde. Hij schreef een aantal romans, maar stond vooral bekend als schrijver van korte verhalen. De microroman is een tussenvorm: hij heeft alle kenmerken van een roman, maar de elementen in het verhaal zijn sterk gecondenseerd, zoals vertaler Karol Lesman in het uitstekende nawoord uitlegt.

Yolanda Entius – Abdoel en Akil

Eerder las ik van Entius de indrukwekkende roman Om en nabij. Abdoel en Akil is een korte roman uit 2017 en vertoont overeenkomsten met de manier van vertellen in Om en nabij. Zij weet heel sterk in alledaagse taal de levens van haar personages te beschrijven, waarbij het lijkt alsof er niets aan de hand is. Trauma’s worden niet uitgesproken, maar je voelt heel sterk het verborgen leed en de onmacht om dit te delen met iemand.

Simon Vestdijk – Bericht uit het hiernamaals

Vestdijk schreef Bericht uit het hiernamaals, zijn negenendertigste roman, in november en in maart/juni 1963. Het komt niet vaak voor dat hij het schrijven aan een roman een paar maanden onderbreekt, maar ik kan mij dat bij dit boek wel voorstellen. Het is een afwijkend werk dat meer een gedachtenexperiment is dan een roman. Het verhaal speelt in het hiernamaals waar bioloog dr. Hildervoort door middel van telepathie contact probeert te leggen met levende zielen op aarde.

Malgorzata Lebda – Onstilbaar

Małgorzata Lebda is een Poolse dichter, fotograaf en wetenschapper. Zij schreef een proefschrift over de taal van het beeld en de rol van poëtica bij de interpretatie van fotografie. Łakome is haar debuutroman uit 2023, waarvan in 2026 de Nederlandse vertaling van Charlotte Pothuizen verscheen. De roman speelt in het dorpje Maj, waar twee vrouwen intrekken bij de zieke grootmoeder Róza. De taal van Lebda is poëtisch, maar niet abstract. Ze beschrijft de microkosmos van het huis en het dorp aan de hand van concrete gebeurtenissen en herinneringen. In het verhaal wemelt het van de dieren.

Anna Achmatova – De echte twintigste eeuw

Anne Achmatova (1889 – 1966) is een van de grootste Russische dichters van de twintigste eeuw. Al haar poëziebundels zijn in Nederlandse vertaling beschikbaar in diverse uitvoeringen. Bij Van Oorschot verscheen in 2007 een tweetalige editie van haar werken, vertaling Margriet Berg en Marja Wiebes: een prachtig uitgegeven boek waar op de website boekwinkeltjes.nl een flinke prijs voor wordt gevraagd. Deze vertalingen doen soms wat stug aan, ze zijn niet altijd even soepel. Mijn Russisch is niet goed genoeg om de vertalingen echt te kunnen beoordelen, maar ik heb het voornemen ze eens te vergelijken met die van Hans Boland. In De echte twintigste eeuw is autobiografisch werk van Achmatova samengebracht. 

Simon Vestdijk – Puriteinen en piraten

In mijn project om alle romans van Vestdijk te lezen of te herlezen merk ik dat ik zijn historische romans een beetje vooruit heb geschoven. Sommige zijn erg dik en de onderwerpen leken mij niet altijd even boeiend, zoals piraterij begin achttiende eeuw. Dat is natuurlijk een vooroordeel, want Vestdijk is een auteur die over alles boeiend kan schrijven. Toen ik in Puriteinen en piraten begon, zijn zeventiende roman, geschreven in het najaar van 1945, eerste druk oktober 1947, was ik meteen verkocht. Ik las het spannende boek in drie dagen uit. Het verhaal is niet heel complex en Vestdijk heeft zich hier ook ingehouden voor wat betreft zinslengtes en doorwrochte zinsconstructies. Deze zeeroversroman is gewoon een zeer fijn leesboek.

Ester Naomi Perquin - Tot alles in beweging komt

Ester Naomi Perquin is vooral dichter. In de periode 2017-2019 was zij de Dichter des Vaderlands, eerder was zij stadsdichter van Rotterdam. Tot alles in beweging komt is haar romandebuut. De hoofdpersoon Ela werkt als bewaakster in een gevangenis. Zij is ook moeder en heeft een ingewikkelde relatie met haar twee broers en met haar moeder. Delen van de roman lezen als een dagboek, andere stukken hebben de vorm van gevangenisrapporten. Het is een rijk boek met meerdere verhalen die zij kundig mengt in een directe stijl.

Thomas Verbogt – De verdwijning

Het is alweer een paar jaar geleden dat ik een roman van Thomas Verbogt las. Ik ben een liefhebber van zijn werk, maar vooral zijn latere romans zijn doortrokken van nostalgie en melancholie, wat voor mij soms iets te veel van het goede is. De verdwijning is uit 1999 en is een bijzonder boek. De hoofdpersoon is, zoals vaker in zijn romans, een man die zoekend en relativerend door het leven gaat, en wat cynische trekjes heeft. Hij komt in een stadje terecht, waar Verbogt de lokale culturele elite neerzet alsof zij in een klucht spelen. Het verhaal is daarnaast ook spannend. In het begin van het verhaal komt de hoofdpersoon bij toeval in een criminele situatie terecht.

Wislawa Szymborska - Brievenpost

Nobelprijswinnares Wisława Szymborska schreef vijftien poëziebundels, maar ook essays en columns. Voor het Poolse weekblad Het literaire Leven, dat verscheen tussen 1960 en 1968, verzorgde Szymborska de rubriek waarin zij antwoord gaf aan beginnende dichters en schrijvers die werk hadden ingestuurd. Haar antwoorden zijn puntig en speels, maar hebben vaak een wat cynische ondertoon. Zelden is zij positief over iemands werk, maar de wenken die zij aanreikt om beter te schrijven zijn vaak raak. De ondertoon van dit door Karol Lesman vertaalde boekje is: ‘Hoe word je (geen) schrijver?’

Emmanuel Bove – Een vrijgezel

Naast Een Raskolnikov verscheen er dit jaar nog een boek van Emmanuel Bove in Nederlandse vertaling. Is er sprake van een opleving in interesse? Ik zag de twee titels in meerder boekwinkels liggen. Een vrijgezel is door uitgeverij Vleugels uitgebracht en is net als Een Raskolnikov vertaald door Kiki Coumans. Een vrijgezel is een typisch Bove-verhaal, met een tobberige, eenzame, mannelijke hoofdpersoon. Albert Guittard is echter socialer en ondernemender dan veel andere personages bij Bove. Tragisch is hij wel.

Barbara van Rijn Tuwor – Als je Vuilnis heet

Barbara van Rijn Tuwor is filmmaker en journalist. Haar debuutroman Als je Vuilnis heet speelt in Ghana, het land waar zij al zeventien woont en werkt. Zij beschrijft het leven van een jonge vrouw die in armoede opgroeit en door haar vader naar de hoofdstad Accra wordt gestuurd om geld te verdienen. Het leven daar is zeer zwaar. Sumina, zoals zij heet, moet zien te overleven en bovendien de vloek die op haar rust zien te verbreken.

Emmanuel Bove – Een Raskolnikov

De Franse schrijver Emmanuel Bove (1898-1945) debuteerde in 1924 met de roman Mes amis en was enige jaren zeer succesvol. Na zijn dood raakte hij snel in vergetelheid, maar om de zoveel tijd wordt zijn werk, ook in Nederland, herontdekt. In het Nederlands zijn er in de loop der jaren vijftien titels van hem vertaald; dat zijn romans en verhalenbundels. Belangrijke vertaalsters waren Angèle Manteau en Mirjam de Veth. De bundel Een Raskolnikov bevat drie verhalen en is vertaald door Kiki Coumans. Deze uitgave is speciaal omdat het (waarschijnlijk) de laatste is van George Coppens, die met Coppens & Frenks een geweldige uitgeverij bestierde met bijzonder vertaald werk, dat bovendien zeer mooi werd uitgegeven.

Henk Smeets en Fridus Steijlen – In Nederland gebleven

Onlangs onthulde minister-president Jetten aan de Rotterdamse Lloydkade het monument Ulu Kora ter herdenking aan de eerste generatie Molukkers die hier vijfenzeventig jaar geleden aan wal kwam. Dit waren bijna dertienduizend voornamelijk KNIL-soldaten en hun gezinnen die na de onafhankelijkheid van Indonesië geen kant op konden. Jetten bood bij de onthulling namens de Nederlandse overheid zijn excuses aan ‘voor het harteloze en eerloze ontslag van de militairen en voor de behandeling toen ze na 1951 in Nederland kwamen.’ In deze uitgebreide studie - een eerste editie van het boek verscheen in 2006 - beschrijven Henk Smeets en Fridus Steijlen stap voor stap de geschiedenis van de Molukkers in Nederland. 

Arnon Grunberg – Amuse Gueule

Na het lezen van zijn recentste verhalenbundel Het aanwezige been kreeg ik van L. een eerdere verhalenbundel van Arnon Grunberg aangereikt. Amuse Gueule is uit 2001 en bevat zijn vroege verhalen, uit de periode 1991-1997. De verhalen schreef hij voor kranten en tijdschriften en een aantal ervan verschenen als losse uitgave, waar tegenwoordig op de website boekwinkeltjes flinke bedragen voor worden gevraagd. De stijl in alle verhalen is herkenbaar Grunbergiaans, maar de vroegste verhalen zijn soms wat flauw. Halverwege legde ik het boek een week opzij, de tweede helft beviel daarna een stuk beter.

Eva Meijer - Een woord voor

Met de roman Een woord voor heeft Eva Meijer weer een bijzonder boek geschreven. Het onderwerp is het verdwijnen van taal. In het verhaal is dit is geen langdurig proces, maar plotseling verdwijnen er woorden uit de Nederlandse taal. Eerst valt het alleen een paar mensen op die de woorden ‘achteloos’, ‘archaïsch’ of ‘ekster’ wel eens gebruiken en opeens niet meer op de namen van deze woorden kunnen komen, maar wanneer het woord ‘geel’ verdwijnt geeft dit al meer ophef in de samenleving. Meijer heeft vanuit dit merkwaardige gegeven een roman geschreven waar tal van maatschappelijk-politieke ontwikkelingen aan op te hangen zijn. Het boek is actueel, maar roept ook universele filosofische vragen op.

Thomas Pynchon – Shadow ticket

De Amerikaanse schrijver Thomas Pynchon, geboren 1937, wordt ieder jaar genoemd als kandidaat voor de Nobelprijs. Hij publiceerde vanaf 1963 negen romans, waarvan Shadow Ticket uit 2025 de recentste is. Zijn werk is uniek, het wordt postmodern genoemd. Zijn boeken hebben een overvloed aan personages en verhaallijnen, die alle kanten opgaan. De verhalen geven een beeld van een periode uit de Amerikaanse geschiedenis, maar historische romans kun je ze niet noemen. Pynchon heeft een voorliefde voor techniek, in Shadow Ticket komen bijvoorbeeld een zeppelin, een duikboot en heel wat motoren voorbij. Personages houden soms semiwetenschappelijke verhandelingen, maar Pynchon gebruikt ook slang, neemt liedjes in de tekst op en hij heeft een voorliefde voor taalgrappen, die soms wat flauw zijn.

Thomas Heerma van Voss – Condities

Thomas Heerma van Voss heeft de ziekte van Crohn, een chronische darmziekte. In Condities schrijft hij over een schrijver met de ziekte van Crohn die een boek schrijft over iemand met de ziekte van Crohn. Hoofdpersoon is Vincent Pek. Hij heeft twee verhalenbundels op zijn naam staan en werkt aan een derde bundel. Het wil niet vlotten en om geld te verdienen schrijft hij teksten in opdracht. Zijn vriendin Femke is bezig met haar promotieonderzoek en trekt onvoorzien bij hem in. Als Vincents redacteur kritisch is op zijn nieuwe werk en hem aanraadt meer autobiografisch over zijn ziekte te schrijven pakt hij dit op en komt zijn leven in een stroomversnelling.

Stefan Zweig – De wereld van gisteren

De wereld van gisteren is een van die beroemde boeken die al jaren in de kast staan om ooit nog eens gelezen te worden. Onlangs kwam het er dan eindelijk van: het is volkomen terecht een klassieker. Stefan Zweig (1881-1942) was weliswaar geboren in Wenen, dat in 1881 de hoofdstad was van de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije, maar was vooral een Europese schrijver. Hij woonde onder meer in Berlijn, Parijs en Londen, reisde de hele wereld rond en had overal intellectuele vrienden. In deze herinneringen die hij vlak voor zijn dood schreef en die in 1944 postuum werden uitgegeven, geeft hij een indringend beeld van Europa in de jaren 1900-1940.

Carolijn Visser - Broers

Carolijn Visser is vooral bekend als schrijfster van reisverhalen. Broers is een familiegeschiedenis, waarin haar vader en zijn twee broers centraal staan. Die broers zijn beeldhouwer Carel Visser en meubelmaker Martin Visser. Het boek begint bij een cruciale geschiedenis uit de Tweede Wereldoorlog. Twee broers waren opgepakt voor de Arbeitseinsatz, maar wisten uit de trein naar Duitsland te ontsnappen.

Alex van Warmerdam – De hand van een vreemde

Alex van Warmerdam is vooral bekend als filmmaker. Ik heb al zijn tien films gezien en vind ze allemaal goed. Hij is daarnaast acteur, toneelschrijver, schilder, componist, vormgever en wat al niet. Zijn twee dichtbundels zijn prachtig, maar als prozaschrijver kende ik hem nog niet. De korte roman De hand van een vreemde is Warmerdams prozadebuut uit 1987. Net als in zijn films is het verhaal wat ongrijpbaar en licht absurd en zijn de personages vreemd. De verteller is een schilder die zich op een eiland heeft teruggetrokken om een meesterwerk te maken; wat uiteraard mislukt.

Bob McGlincy – Expositions & World’s Fairs. In the beginning

Er verschijnen geregeld degelijke Amerikaanse studies over wereldtentoonstellingen: over één specifieke tentoonstelling, over een bijzonder (rand)verschijnsel of met een nieuwe invalshoek. Daarnaast komen er om de havenklap overzichtswerken uit die voor mij weinig nieuws bevatten. Dit boek kon ik niet goed plaatsen, maar het was een online koopje, dus schafte ik het aan. McGlincy concentreert zich op de eerste tentoonstelling, die plaatsvond in Londen in 1851 en waar hij vol enthousiasme over schrijft. Het boek is verder een beetje mager en de vele lovende recensie die hij erin heeft opgenomen doen belachelijk aan.

Sprekken

Sprekken is Achterhoeks voor het vertellen van sterke verhalen. En dat is wat Bennie Jolink doet in deze biografie, die is opgetekend door Gerard Menting. De verhalen mogen sterk zijn, na ieder verhaal dient wel vermeld te worden dat het allemaal ‘woargebeurd’ is. Het is geen zogenaamde kritische biografie geworden, maar Jolink heeft voldoende relativeringsvermogen en zelfkennis om ook te vertellen over zaken die hij minder goed heeft aangepakt en achteraf spijt van heeft gehad. De stijl van het boek is vlot, je hoort hem bijna praten als je boek leest. 

Simon Vestdijk – Ierse nachten

Vestdijk schreef Ierse nachten in 1942, maar het boek kwam pas in 1946 uit. Wel verscheen er in 1944 een Duitse vertaling van de roman; eerder waren Het vijfde zegel, Rumeiland en Aktaion onder de sterren in het Duits uitgebracht. Wim Hazeu schrijft in zijn Vestdijkbiografie dat Vestdijk niet meer mocht publiceren omdat hij zich niet had ingeschreven bij de Kultuurkamer, maar dat nam niet weg dat deze Duitse vertalingen wel konden verschijnen. Vestdijk werd in mei 1942 gevangengezet; hij verbleef in kamp Sint-Michielsgestel en in het Oranjehotel in Scheveningen. Hij kwam vrij door zich alsnog aan te melden bij de Kultuurkamer, wat toch niet leidde tot publicatie van Ierse nachten.

Mathijs Deen – De visser

De visser is het vijfde en laatste deel van de reeks Waddenthrillers van Mathijs Deen; zoals van hem gewend zit het verhaal met hoofdpersoon rechercheur Liewe Cupido weer goed in elkaar. Deze keer ontrafelt hij een persoonlijk mysterie dat ook in de vorige delen een rol speelde. Zijn vader, die visser was, is in 1984 tijdens een storm op zee verdronken. Hij sprong een bemanningslid achterna, die gered werd, maar zelf haalde hij het niet. Zijn lijk is nooit teruggevonden. Liewe heeft deze lezing nooit helemaal gelooft en nu zijn moeder is overleden komt deze geschiedenis dichtbij; bovendien vindt hij papieren die een deel van het verhaal ontkrachten.

Willem Brakman en Simon Vestdijk – Gaven, giften en vergiften

Willem Brakman stuurt in 1961 zijn debuutroman Een winterreis naar Vestdijk, die enthousiast reageert en het boek werkelijk voortreffelijk vindt. Brakman woont dan in Enschede waar hij bedrijfsarts is: ‘Een baan in de luwte, waardoor hij meer tijd en vrijheid heeft om te schrijven’, zoals Nico Keuning schrijft in het voorwoord bij deze door hem samengestelde briefwisseling. Vestdijk komt in deze eerste brief na het compliment meteen ter zake en vraagt Brakman om tranquillizers. Dit gebedel om middelen om zijn depressies in toom te houden is een constante in de brieven die lopen tot augustus 1969, anderhalf jaar voor zijn dood.

Simon Vestdijk - Meneer Visser’s hellevaart

Het is lang geleden dat ik Meneer Visser’s hellevaart las. Bij herlezing kon ik mij het verhaal niet precies herinneren, maar wel de ziekelijke sfeer die de hoofdpersoon uitstraalt. Hij is er voortdurend op uit is zijn medemensen in het stadje Lahringen te treiteren. Vestdijk schreef de roman in 1934, tussen januari en april, maar het boek verscheen in 1936, dus na Terug tot Ina Damman en Else Böhler. Het verhaal speelt zich af op één dag. De schrijver zit in het hoofd van Meneer Visser, waar continu boosaardige gedachten rondgaan, maar stapt ook zo over op andere personages die het beeld van de hoofdpersoon niet gunstiger maken. Aan het eind van de dag komt de lezer terecht in een hallucinerende droom.

Ernest van der Kwast - Schooljaren

De Rotterdammer Ernest van der Kwast schrijft verhalen, columns en romans en is presentator. In 2010 brak hij landelijk door met het humoristische Mama Tandoori. Zijn nieuwste roman is geschreven in de stijl van deze bestseller. Schooljaren speelt zoals de titel al zegt op de middelbare school: overspannen docenten, schoolfeesten en rondhangen met vrienden zijn herkenbare ingrediënten voor een ontroerend coming-of-age verhaal.

Yanaika Zomer - Heremietdagen

Yanaika Zomer debuteerde met de poëziebundel U heeft nog 43 ongelezen gedichten. Het zojuist verschenen Heremietdagen is haar prozadebuut. Meira is een vrouw van eind dertig, ze is gelukkig getrouwd met haar jeugdliefde Sam en heeft twee kinderen. Ze komt online in contact met kunstenaar Monk en koopt een schilderij van hem. De twee blijven online in gesprek. Monk, die ook een partner heeft, is belangstellend en zorgzaam en het contact groeit uit tot een relatie. Daarnaast heeft Meira de zorg voor haar jongdementerende moeder die snel achteruit gaat. Het verhaal is geheel vanuit Meira geschreven, het heeft spanning en vaart en weet te ontroeren.

Eric Westerveld - Westwaarts

Het reizen zat journalist en Rotterdammer Eric Westerveld al jong in het bloed. Als tiener trok hij met een rugzak door heel Europa, later volgde Azië en andere delen van de wereld. Hij had ooit zeilen geleerd, maar vanaf 2011 toen hij en zijn vrouw Karin de Catherine kochten, werd varen een alternatief voor hun trektochten: eerst in Nederlandse wateren, vervolgens langs Europese kusten. Het plan rijpte om een lange zeezeiltocht te maken en in 2019 was het zover. Zij voeren westwaarts de oceaan over, langs vele Caribische Eilanden en de kust van Panama. Zij volgden het spoor van Columbus en overal was zijn erfenis zichtbaar. In Westwaarts weet Westerveld perfect de historische verhalen over de vier reizen van Columbus te combineren met de zeereis met de Catherine.

Simon Vestdijk – Het schandaal der Blauwbaarden

Verwijzingen naar het sprookje van Blauwbaard tref je aan in diverse romans van Vestdijk, zoals Juffrouw Lot, De onmogelijke moord en Een huisbewaarder, alle drie uit de periode 1965 - 1966. Het gaat dan vooral om een geheime kamer, waar iemand absoluut niet in mag komen; de figuur Blauwbaard zelf wordt in deze romans minder genoemd, hoewel (potentiële) lust- of seriemoordenaar nooit ver weg zijn bij Vestdijk. Het schandaal der Blauwbaarden is de negenenveertigste roman van Vestdijk en kwam uit 1968. In dit boek draait het helemaal om de persoon Blauwbaard, of eigenlijk om verschillende Blauwbaarden.

Astrid Haerens – Erosie

De Vlaamse Astrid Haerens is schrijver, dichter, performer en onderzoeker. Met haar poëziedebuut Oerhert werd zij onder meer genomineerd voor de C. Buddingh’ prijs 2023. Erosie is haar tweede roman. Het verhaal gaat over vriendschap en vriendschapsverdriet. De hoofdpersoon is Helle, ze is eind dertig en een succesvol kunstenaar. Zij heeft zich verschanst op een Duits Waddeneiland en blikt terug op haar leven met haar hartsvriendin. De korte hoofdstukken spelen afwisselend op het eiland en in het verleden, waar chronologisch het verhaal van de vriendschap en het uit elkaar groeien wordt verteld. Omdat je alleen het perspectief van Helle leest, krijgt het verhaal iets claustrofobisch. Je voelt het intense van het geluk dat zij samen beleefden, maar ook van haar verdriet en haar wanhopige vragen.

Tony Vanderheyden & Marc Buelens – Nooit meer zeker

Je hoeft de televisie maar aan te zetten, of de (digitale) krant open te slaan of je hoort dat we in onzekere tijden leven. Tegelijkertijd zijn we in vergelijking met een paar decennia geleden gelukkiger, gezonder en welvarender dan ooit. Het gevoel van onzekerheid is denk ik vooral toegenomen, niet de onzekerheid zelf. De media zullen hier absoluut invloed op hebben gehad, maar hoe deze invloed werkt, is moeilijk exact vast te stellen. Nooit meer zeker sluit naadloos aan op dit gevoel van onzekerheid. Tony Vanderheyden en Marc Buelens behandelen het onderwerp in de volle breedte, zonder dat zij te veel de filosofische diepte in gaan. Het boek is vooral te lezen als een inleiding op het onderwerp.

Daniël Dee – Bijna vijftig en nog steeds niets bereikt

Daniël Dee is bekend als dichter - in 2013-2014 was hij stadsdichter van Rotterdam - maar hij schrijft de laatste jaren steeds meer proza. Bijna vijftig en nog steeds niets bereikt kun je niet helemaal een roman noemen. Het boek bestaat zo op het oog uit autobiografische scènes van een middelbare man die zijn zekerheden in het leven aan het verliezen is en bij zichzelf te rade gaat. Hij is gescheiden en heeft een nieuwe liefde gevonden, die echter nog bij haar man woont. Het boek bestaat uit anekdotes, overpeinzingen die vaak in geklaag overgaan, herinneringen aan zijn onfortuinlijke jeugd en liefdesverklaringen aan Natisha.

Michael ter Maat – Demarcaties

 

Voor het najaarsnummer van Awater (2025) schreef ik de volgende recensie:

 

De Groningse Michael ter Maat werd in 1996 geboren in Ethiopië. Hij schrijft proza en poëzie en stond al op diverse podia. Demarcaties is zijn debuut. De titel dekt de lading van de bundel. Ter Maat onderzoekt wat er gebeurt in de kantlijn en wat zich afspeelt tussen hier en daar. Het hier is het land waar de ‘gekleurde wees’ opgroeit. Het daar is het land van herkomst, waar hij niets over kan vertellen: ‘waar de macht zetelt/ waar welk bloed aan welke handen/ welke verhalen hem voorafgingen.’ 

Arnon Grunberg – Het aanwezige been

 

Er zijn schrijvers die ieder jaar wel een goed boek uitbrengen, maar die ik toch te weinig lees. Arnon Grunberg is zo’n schrijver. Deze onlangs verschenen verhalenbundel bevat verhalen die hij schreef vanaf 2013; de meeste zijn eerder verschenen in tijdschriften of als bibliofiele uitgaven. Zijn personages hebben meestal het beste met de wereld voor, maar schieten uiteindelijke tekort in wat zij willen bereiken. Het levert hilarische situaties op maar ook rampen liggen op de loer. Lees je alle verhalen achter elkaar, zoals ik deed, dan bekruipt je meer en meer een gevoel van zinloosheid.

J.J. Voskuil – Bevrijding. Dagboeken 1981-1987

Het zesde en op een na laatste deel van de dagboeken van Voskuil beslaat het tijdvak januari 1981 - juni 1987. Het zijn de laatste jaren dat hij op het Meertens Instituut werkte. In sommige periodes schreef hij veel en gedetailleerd, dan schreef hij weer maanden niets op. Ik deed er vrij lang over om dit deel van meer dan zevenhonderd pagina’s uit te lezen. Er gebeurt niet veel in het boek, maar dat is geen bezwaar, de eerdere delen staan ook niet vol met spannende avonturen. Wat mij ging tegenstaan waren de herhalingen, de eindeloze ruzies met Lousje en zijn constante ergernissen. Ik werd Voskuil een beetje zat. Dat zal mij er overigens niet van weerhouden het volgende deel meteen na verschijning aan te schaffen.

Marleen van den Berg – Joods Rotterdam

Er is veel geschreven over de Jodenvervolging in Nederland. En ieder jaar verschijnen er ook boeken over de oorlogsjaren in Rotterdam. Een omvattende studie over Joods Rotterdam vooraf, tijdens en in de jaren na de oorlog bestond er nog niet. Dit boek van Marleen van den Berg voorziet in deze lacune. Zij beschrijft de gebeurtenissen in Rotterdam, waar de op twee na grootste Joodse gemeenschap in Nederland woonde. Hier ging het iets anders dan in andere steden, wat alles te maken had met het bombardement. Zij is daarbij kritisch op bestaande denkbeelden en laat juist zien hoe divers de omstandigheden waren waarin mensen verkeerden, met name na de oorlog. 

Hilde Sennema – Met opgestroopte mouwen

Op de achterflap van deze geschiedenis van Rotterdam staat te lezen dat Sennema op zoek gaat naar de wortels van de mythische Rotterdamse mentaliteit, bedoeld wordt natuurlijk de mentaliteit van opgestroopte mouwen en het ‘niet lullen maar poetsen’. Dat is niet helemaal waar, het boek is vooral een goed geschreven, korte geschiedenis van Rotterdam. Wil je iets over de achtergronden van Rotterdam weten, over de explosieve groei van de arbeidersstad aan de Maas, over het verhaal hoe Rotterdam een wereldhaven werd of over de stedenbouwkundige ideeën en uitgevoerde projecten dan is dit een prima inleiding. 

Thomas Heerma van Voss – VHS

Pas nadat ik VHS had uitgelezen, tijdens een treinreis van Tilburg naar Rotterdam, zag ik dat het boekje een onderdeel is van een reeks die Mijn eerste liefde heet: ‘Bekende auteurs schrijven een brief aan hun eerste grote liefde’, in het geval van Thomas Heerma van Voss is dit een brief aan zijn jeugdvriend, maar zijn grote liefde is de videoband en Anne Marie, de eigenaresse van videotheek Filmplan.

Kassia St Clair – Het geheime leven van kleuren

Sinds een paar maanden woon ik in Tilburg en voor de verhuizing heb ik mijn boekenkasten grondig opgeruimd: zo’n 700 boeken zijn naar vrienden, boekenkastjes en andere goede doelen gegaan. Dat neemt niet weg dat ik bij ieder boekenkastje toch even stilsta om te zien of er iets te vinden is wat ik wil lezen. Deze week trof ik Het geheime leven van kleuren aan en kon het boek niet laten staan. Dit is de negende druk uit 2018 van dit bijzonder populaire boek. In de tijd dat ik in de boekwinkel stond heb ik er veel van verkocht, voornamelijk als cadeauboek. Er is inmiddels een herziene en aangevulde versie van verschenen met nog meer verhalen over kleuren. Wellicht dat daarom deze verouderde versie in het kastje is terechtgekomen.

Gerard Groeneveld – Tante Bertha

Journalist Gerard Groeneveld is een kenner van de Tweede Wereldoorlog en schreef eerder over collaboratie. Hij werkte onder meer voor NRC en de Volkskrant. In Tante Bertha draait het om één persoon, de zogenaamde Rotterdamse verzetsmoeder Bertha van der Hof-Kooyman, maar Groeneveld schetst de context van haar dubieuze praktijken aan de hand van diverse verzetsgroepen en mensen die haar om hulp vroegen. Het boek is geen biografie, maar laat wel goed zien hoe verzet, verraad en crimineel gedrag soms dicht bij elkaar lagen.

Szczepan Twardoch - Deemoed

In Polen is Szczepan Twardoch een veelgelezen auteur. Hij won diverse prijzen zoals de Nike-publieksprijs en zijn werk is in vele talen vertaald. Eerder verschenen er twee romans van hem in het Nederlands: De Koningen Het zwarte koninkrijk. Charlotte Pothuizen vertaalde beide boeken en verzorgde ook de prachtige vertaling van Deemoed. Het verhaal draait om een frontsoldaat die na de Eerste Wereldoorlog door politiek-maatschappelijke krachten wordt verscheurd. Het is vooral de manier van vertellen - opzwepend, zonder een moment van rust, soms bijna extatisch - die maakt dat je het boek maar moeilijk kunt wegleggen. 

Tsila Rädecker – Voor vrouw en kind

Weinig mensen zullen Dina Sanson nog kennen. Deze Rotterdamse leefde van 1868 tot 1929 en zette zich in voor de minderbedeelden in de stad, m.n. verwaarloosde kinderen in kosthuizen en jonge meisjes die dreigden af te glijden in de prostitutie. Zij was de eerste Nederlandse politievrouw, maar omdat zij vooral iemand was van de praktijk, die niet op de voorgrond trad, werd zij minder bekend dan iemand als tijdgenote Aletta Jacobs. Ondanks het beperkte bronnenmateriaal heeft Tsila Rädecker haar een gezicht gegeven in deze biografie.

Benny Lindelauf - Het licht tussen onze vingers

Benny Lindelauf is vooral bekend als kinderboekenschrijver; Het licht tussen onze vingers is zijn debuutroman voor volwassenen. Het verhaal begint met een man die ondersteboven in een eik hangt met een ooievaarskuiken in zijn hand; onder hem is een gietijzeren hek met punten. Hij begrijpt evenmin als de lezer hoe hij hier terecht is gekomen, maar aan het eind van het boek lijkt het volkomen logisch dat hij daar hangt. De man heet Walter en hij is al dertig jaar rijinstructeur, totdat hij voor langere tijd door de bedrijfsarts naar huis wordt gestuurd: zijn been vertoonde spasmen, de oorzaak lijkt neurologisch, maar het kan ook stress zijn. Walter laat zijn vrouw hier niets van weten. 

Rob van Essen – De grote schoonmaak

Een nieuwe roman van een van de grootste schrijvers van Nederland is een evenement. Toen ik vorige week een exemplaar kocht in de plaatselijke boekhandel lag het boek prominent uitgestald. Online zag ik dat de auteur een tour langs boekwinkels houdt om De grote schoonmaak te promoten. Helaas komt Rob van Essen niet in de buurt van Tilburg; ik zou hem graag willen interviewen over zijn nieuwste boek. De grote schoonmaaksluit qua verteltechniek aan bij zijn twee vorige romans, maar heeft ook een eigen stijl en thematiek. Een absurde gebeurtenis verandert het leven van de hoofdpersoon Thomas ingrijpend. Hij gaat op zoek naar een verklaring die steeds verder weg lijkt. In de roman speelt Van Essen met de relatie tussen lezer, hoofdpersoon en schrijver.

Hendrik Groen – Piaggio

 

De eerste boeken van Hendrik Groen over zijn beslommeringen in een verzorgingshuis te Amsterdam-Noord waren leuk om te lezen. Later werden de verhalen van Peter de Smet, de man die achter het pseudoniem schuilging, wat slapper en ben ik gestopt ze te lezen. Piaggio is het Boekenweekgeschenk van dit jaar en De Smet, die ooit beweerde dat hij niet zat te wachten op publiciteit, staat nu volop in de belangstelling. 

Adriaan van Dis – Alles voor de reis

 

Adriaan van Dis heeft een heerlijke voorleesstem; ik luister zijn boeken daarom liever dan dat ik ze lees. In Alles voor de reis schrijft hij over het afscheid van zijn vriendin. Achtendertig jaar had hij een relatie met Eefje, terwijl zij ook een relatie met een ander had: ‘die ander’, zoals Van Dis hem noemt. Hij zit aan haar bed in het hospice en samen reizen zij naar verleden, denken terug aan hun gezamenlijke uitstapjes, hun werk voor de televisie en zijn vlucht naar Parijs. En altijd was er toch die ander.

Micha Peters – De Centrale

In 1932 richtte de Rotterdamse hoofdcommissaris Sirks De Centrale tot bestrijding van den smokkelhandel in verdovende middelen op. Het werd daarmee de eerste georganiseerde vorm van nationale drugsbestrijding. Micha Peters beschrijft deze narcoticabrigade die tot na de oorlog bleef bestaan, maar zijn boek gaat over allerlei onderwerpen die met drugs en drugsbestrijding te maken hebben, zoals de opiumhandel van de VOC, de Amerikaanse war on drugs, verslaafde dokters en apothekers, bendeoorlogen, de eerste Chinezen in Nederland en doping in de sport.

David Vann – A mile down

Voordat de Amerikaanse schrijver David Vann in 2008 doorbrak met Legend of a suicide was hij jarenlang geobsedeerd door varen en het hebben van een eigen boot. Hij schrijft hierover in zijn non-fictie debuut uit 2005: A mile down. Het is een ontluisterend boek over iemand die koste wat het kost een droom najaagt: een eigen zeezeilschip waarop hij al rondvarend colleges kan geven aan rijke cultuurminnaars. Hij steekt zich in de schulden en krijgt de ene na de andere tegenslag te verwerken. Het fanatisme en het doorgaan op een ingeslagen weg herkende ik van personages uit zijn romans en qua schrijfstijl zijn er ook veel overeenkomsten. Uiteindelijk loopt het slecht af, de ondertitel van het boek zegt voldoende: The true story of a disastrous career at sea.